Đột quỵ (hay còn gọi là tai biến mạch máu não) là một trong những nguyên nhân gây tử vong và tàn tật hàng đầu trên thế giới. Tại Việt Nam, số ca đột quỵ ngày càng gia tăng và có xu hướng trẻ hóa. Việc hiểu rõ về nguyên nhân, triệu chứng, cách phòng ngừa và phương pháp điều trị sẽ giúp mỗi người chủ động bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng.
Đột quỵ là gì?
Đột quỵ xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn đột ngột, khiến các tế bào não thiếu oxy và dưỡng chất. Nếu không được cấp cứu kịp thời, não có thể tổn thương vĩnh viễn chỉ sau vài phút.
Có 2 loại đột quỵ chính:
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ (Ischemic stroke): chiếm khoảng 80–85% các ca, do cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu não.
- Đột quỵ xuất huyết (Hemorrhagic stroke): do vỡ mạch máu não, gây chảy máu trong não.
Nguyên nhân gây đột quỵ
Một số yếu tố nguy cơ làm tăng khả năng mắc bệnh đột quỵ:
- Tăng huyết áp: nguyên nhân hàng đầu.
- Bệnh tim mạch: rung nhĩ, hẹp van tim.
- Tiểu đường: làm hư hại thành mạch.
- Mỡ máu cao (cholesterol): gây xơ vữa động mạch.
- Hút thuốc lá, uống rượu bia nhiều.
- Thừa cân, ít vận động.
- Căng thẳng, stress kéo dài.
- Di truyền và tuổi tác: người cao tuổi, có tiền sử gia đình dễ mắc hơn.
Triệu chứng nhận biết sớm (quy tắc FAST)
Phát hiện sớm triệu chứng giúp cứu sống người bệnh:
- F (Face – Mặt): méo miệng, cười lệch.
- A (Arm – Tay): yếu, tê liệt một bên tay/chân.
- S (Speech – Lời nói): nói khó, nói ngọng, không rõ chữ.
- T (Time – Thời gian): gọi cấp cứu 115 ngay lập tức.
Ngoài ra, người bệnh có thể đột ngột: mất thị lực, chóng mặt, đau đầu dữ dội, mất thăng bằng.
Biến chứng nguy hiểm
- Liệt nửa người, mất khả năng vận động.
- Rối loạn ngôn ngữ, khó giao tiếp.
- Rối loạn trí nhớ, sa sút trí tuệ.
- Trầm cảm sau đột quỵ.
- Nguy cơ tử vong cao nếu cấp cứu chậm trễ.
Chẩn đoán và điều trị đột quỵ
Chẩn đoán
- Chụp CT scan hoặc MRI não để xác định loại đột quỵ.
- Xét nghiệm máu, đo điện tim, siêu âm tim và mạch cảnh.
Điều trị
- Đột quỵ thiếu máu cục bộ:
- Thuốc tiêu sợi huyết (TPA) trong 4,5 giờ đầu.
- Lấy huyết khối cơ học.
- Đột quỵ xuất huyết:
- Kiểm soát huyết áp.
- Phẫu thuật loại bỏ máu tụ, kẹp túi phình động mạch.
- Phục hồi chức năng:
- Vật lý trị liệu, ngôn ngữ trị liệu, hỗ trợ tâm lý.
Cách phòng ngừa đột quỵ
- Kiểm soát huyết áp, tiểu đường, mỡ máu.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia.
- Duy trì chế độ ăn lành mạnh: nhiều rau xanh, trái cây, cá, ít muối và chất béo bão hòa.
- Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày.
- Khám sức khỏe định kỳ.
- Giữ tinh thần thoải mái, giảm stress.
Kết luận
Đột quỵ là căn bệnh nguy hiểm nhưng có thể phòng ngừa và giảm thiểu hậu quả nếu phát hiện sớm, cấp cứu kịp thời và duy trì lối sống lành mạnh. Mỗi người nên tự trang bị kiến thức, xây dựng thói quen sống khoa học để bảo vệ bản thân và gia đình.
Discussion about this post