Eo biển Hormuz tiếp tục trở thành tâm điểm địa chính trị khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran chưa thực sự hạ nhiệt. Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn mong manh cùng các cuộc đàm phán chưa đạt đột phá, nhiều chuyên gia nhận định Tehran đang sử dụng nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu như một công cụ gây áp lực chiến lược đối với Washington. Tuy nhiên, “lá bài Hormuz” dù mạnh vẫn không được xem là nước cờ quyết định.
Hormuz – tuyến hàng hải sống còn của năng lượng thế giới
Eo biển Hormuz từ lâu được coi là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Mỗi ngày, một lượng lớn dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) được vận chuyển qua khu vực này để cung cấp cho các nền kinh tế lớn trên toàn cầu.
Chỉ cần hoạt động lưu thông tại Hormuz bị gián đoạn trong thời gian dài, thị trường năng lượng quốc tế có thể đối mặt với biến động nghiêm trọng. Giá dầu có khả năng tăng mạnh, kéo theo hiệu ứng dây chuyền lên chi phí vận tải, sản xuất công nghiệp, lạm phát và thị trường tài chính toàn cầu.
Trong bối cảnh hiện nay, nhiều nhà quan sát cho rằng Iran kỳ vọng nguy cơ xảy ra cú sốc năng lượng sẽ buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump phải nhượng bộ nhằm đạt được một thỏa thuận chấm dứt căng thẳng và nới lỏng các biện pháp phong tỏa trên biển.
Tâm lý lo ngại tại Washington được cho là xuất phát từ tác động chính trị và kinh tế mà giá nhiên liệu tăng cao có thể gây ra, đặc biệt khi nền kinh tế Mỹ vẫn nhạy cảm với biến động giá năng lượng.
Iran sở hữu đòn bẩy lớn nhưng không nắm toàn bộ lợi thế
Dù có khả năng tạo áp lực đáng kể lên thị trường dầu mỏ, nhiều chuyên gia phương Tây cho rằng sở hữu “lá bài Hormuz” không đồng nghĩa Iran kiểm soát hoàn toàn cục diện.
Giới phân tích cho rằng bất kỳ hành động phong tỏa kéo dài nào cũng có thể tạo ra phản ứng thích nghi từ các nền kinh tế lớn trên thế giới.
Các quốc gia nhập khẩu năng lượng hoàn toàn có thể:
- Tăng khai thác từ nguồn cung khác
- Sử dụng kho dự trữ dầu chiến lược
- Đa dạng hóa nguồn nhập khẩu
- Tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng
Nếu quá trình thích nghi này diễn ra thành công, lợi thế chiến lược mà Tehran đang nắm giữ có thể suy giảm đáng kể theo thời gian.
Bài học từ Nga sau xung đột Ukraine
Một trong những luận điểm thường được các chuyên gia viện dẫn là trường hợp của Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát năm 2022.
Trước thời điểm cắt giảm mạnh nguồn cung khí đốt sang châu Âu, Nga nắm trong tay một đòn bẩy năng lượng rất lớn đối với thị trường Liên minh châu Âu.
Tuy nhiên, khi nguồn cung bị gián đoạn kéo dài, châu Âu buộc phải thay đổi chiến lược bằng cách tìm kiếm nguồn thay thế và giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga.
Dù quá trình này gây ra tổn thất đáng kể cho nền kinh tế châu Âu, về lâu dài nó cũng khiến Nga mất đi một trong những thị trường xuất khẩu khí đốt có lợi nhuận cao nhất.
Theo nhiều nhà phân tích, Iran có thể đối mặt tình huống tương tự nếu lựa chọn đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng dầu mỏ kéo dài.
“Lá bài mạnh” nhưng không phải nước cờ chiếu hết
Các chuyên gia nhận định rủi ro lớn nhất với Iran không chỉ nằm ở yếu tố kinh tế mà còn liên quan tới thay đổi về thái độ chính trị của Mỹ.
Nếu giá dầu tăng mạnh trong thời gian dài, gây thiếu hụt nhiên liệu và tạo áp lực lên nền kinh tế toàn cầu, dư luận Mỹ có thể chuyển từ xu hướng tránh leo thang sang ủng hộ các biện pháp cứng rắn hơn đối với Tehran.
Khác với nhiều cơ chế đồng thuận phức tạp tại châu Âu, Washington có khả năng đưa ra quyết định quân sự nhanh và tập trung hơn. Đồng thời, Mỹ cũng sở hữu ưu thế đáng kể về năng lực quân sự.
Một số chuyên gia cảnh báo rằng nếu khủng hoảng năng lượng thực sự bùng phát, Nhà Trắng có thể nhận được thêm sự ủng hộ quốc tế cho các hành động quyết liệt nhằm đảm bảo an ninh của tuyến hàng hải chiến lược này.
Trong khi đó, chính nền kinh tế Iran – vốn đã chịu nhiều áp lực từ các lệnh trừng phạt và bất ổn kéo dài – cũng có thể phải đối mặt với những tổn thất nặng nề hơn nếu căng thẳng vượt ngoài tầm kiểm soát.
Triển vọng: Đàm phán vẫn là lựa chọn ít rủi ro nhất
Nhiều nhà quan sát cho rằng khả năng gây gián đoạn tại Hormuz vẫn là công cụ mặc cả rất đáng gờm của Tehran, nhưng khó có thể trở thành “nước cờ chiếu hết”.
Việc đóng cửa một tuyến hàng hải chiến lược như Hormuz có thể tạo cú sốc lớn cho kinh tế toàn cầu trong ngắn hạn, song đồng thời cũng đặt Iran trước những rủi ro chiến lược lâu dài.
Trong bối cảnh hiện nay, cả Washington và Tehran dường như đều hiểu rằng một cuộc khủng hoảng năng lượng kéo dài sẽ gây thiệt hại cho toàn bộ nền kinh tế thế giới. Vì vậy, dù tiến triển chậm chạp, các cuộc đàm phán vẫn được xem là lựa chọn ít rủi ro hơn so với việc đẩy căng thẳng vượt khỏi tầm kiểm soát.
Từ khóa SEO: Eo biển Hormuz, Iran, Mỹ, Donald Trump, khủng hoảng dầu mỏ, giá dầu thế giới, căng thẳng Mỹ Iran, xung đột Trung Đông.
Discussion about this post