Mỹ yêu cầu Iran giao nộp toàn bộ urani đã làm giàu, nếu không sẽ đối mặt với cơ chế snapback – tái áp đặt lệnh trừng phạt từ Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.
Bối cảnh căng thẳng hạt nhân Mỹ – Iran
Sau khi Mỹ rút khỏi Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA) năm 2018, chương trình hạt nhân của Iran đã trở thành tâm điểm căng thẳng quốc tế. Các nước phương Tây liên tục cáo buộc Tehran vi phạm cam kết, đặc biệt là việc làm giàu urani ở mức cao.
Trong bối cảnh đó, Mỹ cùng các đồng minh châu Âu đã đề xuất kích hoạt cơ chế snapback trong Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, nhằm tái áp đặt các lệnh trừng phạt từng được gỡ bỏ.
Yêu cầu của Mỹ: Giao nộp toàn bộ urani làm giàu
Trong các cuộc trao đổi gần đây, Mỹ đưa ra điều kiện rõ ràng: Iran phải giao nộp toàn bộ lượng urani đã làm giàu. Đổi lại, Tehran sẽ được “gia hạn” khoảng 3 tháng trước khi cơ chế snapback chính thức có hiệu lực.
- Đây được coi là bước đi gây sức ép tối đa từ Washington.
- Mỹ muốn ngăn Iran tiến gần tới khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân, đồng thời củng cố cơ chế kiểm soát quốc tế.
Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian xác nhận thông tin này, nhưng ông gọi đây là một “yêu cầu vô lý và không thể chấp nhận”.
Phản ứng gay gắt từ phía Iran
Iran lập tức bác bỏ đề xuất, khẳng định:
- Việc giao nộp toàn bộ urani đã làm giàu sẽ xâm phạm chủ quyền quốc gia.
- Chương trình hạt nhân của Iran chỉ phục vụ mục đích dân sự, không nhằm phát triển vũ khí.
- Nếu buộc phải lựa chọn giữa việc chấp nhận yêu cầu của Mỹ và đối mặt snapback, Tehran “sẵn sàng đối diện với snapback”.
Tuyên bố này phản ánh lập trường cứng rắn của Iran trong bối cảnh bị áp lực từ cả Mỹ và châu Âu.
Cơ chế “snapback” của Hội đồng Bảo an
Snapback là gì?
- Được quy định trong Nghị quyết 2231 (2015) của LHQ.
- Cho phép tái áp đặt toàn bộ lệnh trừng phạt nếu Iran vi phạm cam kết JCPOA.
- Không cần thông qua bỏ phiếu phủ quyết, nên khả năng được thực thi rất cao.
Tác động nếu áp dụng snapback
Nếu snapback có hiệu lực, Iran sẽ phải đối diện:
- Cấm vận vũ khí trở lại.
- Hạn chế xuất nhập khẩu công nghệ hạt nhân.
- Phong tỏa tài sản và hệ thống tài chính quốc tế.
- Sức ép lớn lên ngành dầu mỏ – trụ cột kinh tế của Iran.
Hệ quả tiềm tàng đối với Iran và thế giới
Với Iran
- Kinh tế chịu tổn thất nặng nề do xuất khẩu dầu bị hạn chế.
- Khả năng tiếp cận công nghệ, ngân hàng quốc tế sẽ bị thu hẹp.
- Nguy cơ rạn nứt trong quan hệ ngoại giao với các nước còn ủng hộ như Nga, Trung Quốc.
Với cộng đồng quốc tế
- Trung Đông có thể trở thành điểm nóng căng thẳng mới.
- Các cường quốc có thể chia rẽ khi Nga – Trung phản đối mạnh lệnh trừng phạt, còn Mỹ – châu Âu kiên quyết duy trì.
- Nguy cơ khủng hoảng năng lượng nếu Iran giảm mạnh sản lượng dầu xuất khẩu.
Nhận định của các chuyên gia
Giới phân tích cho rằng:
- Yêu cầu của Mỹ là một “đòn cứng rắn” mang tính chiến lược, nhưng khó có khả năng Iran chấp nhận.
- Nếu không có thỏa hiệp, kịch bản snapback gần như chắc chắn xảy ra.
- Việc Iran ngày càng làm giàu urani ở mức cao khiến nguy cơ phổ biến vũ khí hạt nhân gia tăng, đe dọa an ninh toàn cầu.
Mỹ yêu cầu Iran giao nộp toàn bộ số urani làm giàu là một bước đi thể hiện quyết tâm siết chặt hạt nhân Tehran. Tuy nhiên, với lập trường cứng rắn của Iran, nguy cơ tái áp đặt lệnh trừng phạt từ Hội đồng Bảo an LHQ là rất lớn.
Tương lai quan hệ Mỹ – Iran sẽ phụ thuộc vào khả năng hai bên tìm ra giải pháp ngoại giao trong thời gian ngắn sắp tới. Nếu thất bại, một vòng xoáy căng thẳng mới tại Trung Đông nhiều khả năng sẽ bùng phát.
Discussion about this post