Sầu riêng – “vua các loại trái cây” – đang được các nước Đông Nam Á biến thành “sứ giả ngoại giao” trong quan hệ với Trung Quốc. Hành trình đặc biệt này phản ánh sức mạnh quyền lực mềm của ẩm thực khu vực.
Hành trình trở thành sứ giả ngoại giao của “vua các loại trái cây”
Sầu riêng – từ lâu được tôn vinh là “vua các loại trái cây” – đang dần bước ra khỏi vai trò một loại nông sản đặc sản để trở thành “sứ giả ngoại giao” trong nhiều hoạt động đối ngoại của các nước Đông Nam Á. Hành trình đặc biệt này phản ánh không chỉ sức hấp dẫn ẩm thực mà còn là chiến lược ngoại giao mềm khôn khéo của khu vực trong kỷ nguyên hợp tác kinh tế mới.
Từ “vua trái cây” đến “sứ giả ngoại giao”
Sầu riêng vốn được người dân Đông Nam Á xem là biểu tượng văn hóa và niềm tự hào ẩm thực. Những năm gần đây, khi nhu cầu tiêu thụ sầu riêng tại Trung Quốc bùng nổ mạnh mẽ, loại quả này không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn được xem như “cây cầu” kết nối giữa các quốc gia trong khu vực.
Theo Foreign Policy, Trung Quốc hiện tiêu thụ hơn 1,5 triệu tấn sầu riêng mỗi năm, với giá bán trung bình khoảng 25 USD mỗi quả. Hầu hết lượng hàng này được nhập khẩu từ các quốc gia Đông Nam Á – nơi sầu riêng là đặc sản phổ biến. Chính sự bùng nổ trong nhu cầu tiêu thụ đã mở ra cơ hội hợp tác và cũng là “sân khấu ngoại giao” mới cho loại trái cây độc đáo này.
Khẳng định vị thế tại Trung Quốc
Trước đây, Thái Lan là quốc gia duy nhất được phép xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc, chiếm tới 75% thị phần xuất khẩu. Tuy nhiên, trong 4 năm trở lại đây, nhiều quốc gia trong khu vực như Việt Nam, Malaysia, Campuchia, Indonesia hay Philippines đã lần lượt ký thỏa thuận thương mại với Bắc Kinh để mở cửa thị trường tỷ dân này.
Năm 2022, Việt Nam chính thức xuất khẩu sầu riêng tươi qua cửa khẩu Quảng Tây, nhanh chóng trở thành nhà cung cấp lớn thứ hai cho Trung Quốc với kim ngạch gần 3 tỷ USD vào năm 2024. Campuchia cũng lần đầu tiên xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc vào tháng 8/2025, trong khi Malaysia và Indonesia mở rộng thêm kênh xuất khẩu sầu riêng đông lạnh và tươi.
Những thỏa thuận trị giá hàng tỷ USD này không chỉ thúc đẩy thương mại nông sản mà còn được xem là biểu hiện rõ nét của “ngoại giao sầu riêng” – hình thức kết nối mềm giữa kinh tế, văn hóa và chính trị.
Khi ẩm thực trở thành công cụ ngoại giao
Khái niệm “ngoại giao ẩm thực” không phải là điều mới mẻ. Từ hàng nghìn năm trước, những bữa tiệc và món ăn đặc trưng đã đóng vai trò cầu nối trong quan hệ giữa các dân tộc. Theo Sam Chapple-Sokol – giảng viên tại Viện Thực phẩm Toàn cầu (Đại học George Washington), việc dùng món ăn để thể hiện thiện chí chính trị là “ngôn ngữ chung” của mọi nền văn minh.
Trong trường hợp của sầu riêng, các nước Đông Nam Á đã chứng minh sự khéo léo trong việc biến loại trái cây này thành công cụ ngoại giao mềm. Không ít nhà lãnh đạo đã tặng sầu riêng trong các chuyến thăm cấp Nhà nước hoặc dùng làm món tráng miệng trong các bữa tiệc ngoại giao.
Một ví dụ điển hình là bữa trưa năm 2022 giữa Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và Thủ tướng Malaysia Ismail Sabri Yaakob. Món bánh phô mai làm từ giống sầu riêng Musang King đã khiến ông Vương Nghị khen ngợi, đồng thời bày tỏ sẵn sàng nhập khẩu thêm trái cây nhiệt đới từ Malaysia.
Ngoại giao sầu riêng lan tỏa
Từ năm 2023 đến 2025, nhiều quốc gia Đông Nam Á liên tục tổ chức sự kiện quảng bá “ngoại giao sầu riêng”. Tháng 2/2025, Đại sứ quán Malaysia tại Seoul (Hàn Quốc) tổ chức sự kiện giới thiệu sầu riêng như biểu tượng hợp tác văn hóa và nông nghiệp. Trước đó, chương trình tương tự đã được tổ chức tại Tehran (Iran) và Kuala Lumpur (Malaysia).
Đại sứ Malaysia tại Hàn Quốc Mohd Zamruni Khalid khẳng định: “Ngoại giao không chỉ là những cuộc họp chính thức, mà còn là niềm vui đơn giản khi cùng chia sẻ một bữa ăn, một câu chuyện. Hôm nay, hãy để sầu riêng là biểu tượng cho cam kết chung của chúng ta về một tương lai hợp tác hơn, tươi sáng hơn”.
Việt Nam – ngôi sao mới của “ngoại giao sầu riêng”
Việt Nam đang nổi lên là trung tâm mới trong chuỗi giá trị sầu riêng khu vực nhờ lợi thế khí hậu, sản lượng và chất lượng ổn định. Các vùng trồng tại Đắk Lắk, Tiền Giang, Bến Tre, Lâm Đồng đang mở rộng diện tích đạt chuẩn xuất khẩu, đồng thời đầu tư mạnh vào bảo quản và logistics lạnh.
Việc Trung Quốc cấp phép cho nhiều mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói đã tạo cú hích lớn cho xuất khẩu sầu riêng Việt Nam. Ngoài giá trị thương mại, hình ảnh sầu riêng Việt còn được sử dụng trong nhiều hoạt động giao lưu văn hóa, hội chợ quốc tế, góp phần quảng bá nông sản và thương hiệu quốc gia.
Thách thức và hướng đi tương lai
Bên cạnh những thành tựu, ngành sầu riêng Đông Nam Á cũng đối mặt nhiều khó khăn: biến đổi khí hậu, hạn hán, xâm nhập mặn, cạnh tranh gay gắt giữa các nước và yêu cầu cao về kiểm dịch thực vật. Để duy trì vị thế “ngoại giao sầu riêng”, các nước cần chú trọng đến phát triển bền vững, tiêu chuẩn hóa quy trình sản xuất, giảm phát thải và mở rộng hợp tác khu vực.
Nếu làm tốt, sầu riêng không chỉ là “vua của các loại trái cây” mà còn là biểu tượng cho sự gắn kết, hòa bình và thịnh vượng trong khu vực Đông Nam Á – Trung Quốc.
Discussion about this post