Theo phân tích của AFP dựa trên dữ liệu bản đồ từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), kế hoạch hòa bình 28 điểm do Mỹ xây dựng đang tạo ra làn sóng tranh cãi lớn tại châu Âu và Ukraine. Lý do: bản đề xuất yêu cầu Kiev rút khỏi nhiều khu vực vẫn đang kiểm soát, dẫn tới việc Moscow có thêm khoảng 2.300 km² — gần bằng diện tích Luxembourg (2.590 km²), trong khi Ukraine chỉ lấy lại được chưa đến 0,5%.
1. Ukraine phải rút quân ở đâu? Nga được gì từ kế hoạch này?
Dựa trên dữ liệu ISW và CTP (tính đến ngày 20/11), AFP cho biết kế hoạch của Mỹ đề xuất:
Ukraine phải nhượng hoặc rút khỏi:
- Gần 5.000 km² tại tỉnh Donetsk để thiết lập một vùng đệm mới.
- Bao gồm hai thành phố chiến lược Kramatorsk và Sloviansk, trung tâm công nghiệp – hậu cần quan trọng của Kiev tại Donbass.
- Khoảng 45 km² tại tỉnh Lugansk.
- Tổng cộng, Ukraine phải rút khỏi các khu vực mà họ hiện vẫn kiểm soát, giúp Nga mở rộng thêm khoảng 2.300 km².
Đổi lại, Nga sẽ “trả”:
- Gần 2.000 km² ở tỉnh Kharkov.
- 450 km² ở Dnipropetrovsk.
- 300 km² tại Sumy.
- 20 km² tại Chernigov.
Kết luận của AFP:
Ukraine “mất” khoảng 20% lãnh thổ đang kiểm soát, chỉ đổi lại chưa tới 0,5%.
Đây được xem là gói đề xuất nghiêng hẳn về phía Moscow, vì củng cố quyền kiểm soát của Nga trên phần lớn Donbass, làm suy yếu sâu sắc không gian chiến lược của Kiev.
2. Vì sao kế hoạch này bị xem là “hòa bình bằng nhượng bộ”?
Kế hoạch còn kèm theo các điều kiện cực kỳ nhạy cảm:
– Giảm quy mô quân đội Ukraine
– Không cho phép triển khai quân NATO
– Không được sử dụng một số loại vũ khí tầm xa
– Nga được hưởng vùng đệm bảo đảm an ninh lâu dài
Điều này khiến nhiều chuyên gia gọi đây là kế hoạch “đóng băng xung đột theo cách Nga có lợi”, làm suy yếu quyền tự quyết của Ukraine.
Tổng thống Volodymyr Zelensky nhấn mạnh Kiev chỉ chấp nhận “hòa bình có phẩm giá”, không phải một thỏa thuận buộc Ukraine từ bỏ các thành phố chiến lược để đổi lấy lợi ích rất nhỏ.
3. EU phản ứng mạnh: “Không có hòa bình sau lưng Ukraine”
Ngay sau khi bản kế hoạch lộ ra, hàng loạt lãnh đạo châu Âu đã lên tiếng.
Kaja Kallas – Đại diện cấp cao EU về đối ngoại
“Chúng ta đều muốn hòa bình, nhưng không nhượng bộ trước hành vi của Nga. Mọi điều khoản đều phải do Ukraine quyết định.”
Bà cảnh báo đây là “thời điểm nguy hiểm” nếu phương Tây chấp nhận nhượng bộ để đổi lấy sự im lặng tạm thời.
Tổng thống Czech Petr Pavel
“Một kế hoạch hòa bình công bằng phải bảo đảm Ukraine được quyền lựa chọn con đường của mình.”
Thủ tướng Anh Keir Starmer
“Mọi vấn đề liên quan Ukraine phải do chính Ukraine quyết định.”
Châu Âu lo ngại rằng việc Mỹ và Nga thương lượng các điều khoản hòa bình mà không có Kiev sẽ tạo tiền lệ nguy hiểm: dùng vũ lực để thay đổi biên giới.
4. Phản ứng từ Kiev: “Chúng tôi cần hòa bình danh dự”
Tổng thống Zelensky tuyên bố Ukraine đang làm việc liên tục với Mỹ và các đồng minh để bảo đảm lợi ích quốc gia được phản ánh trong mọi kế hoạch.
Ông nói:
“Hàng giờ đều có các cuộc họp, các cuộc gọi. Kết quả cuối cùng phải là một nền hòa bình danh dự.”
Với Ukraine, việc từ bỏ thêm các thành phố lớn không chỉ là câu chuyện lãnh thổ, mà còn liên quan đến tinh thần, danh dự quốc gia và niềm tin xã hội.
5. Đức – Italy: Ủng hộ đàm phán nhưng phải “công bằng và lâu dài”
Trong cuộc điện đàm ngày 21/11, Thủ tướng Đức Friedrich Merz và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni tái khẳng định mục tiêu:
- “Đạt được một nền hòa bình công bằng và lâu dài, vì lợi ích của toàn châu Âu.”
Điều này đồng nghĩa Berlin và Rome không phản đối đàm phán, nhưng sẽ không ủng hộ một thỏa thuận làm tổn hại an ninh châu Âu trong dài hạn.
6. Châu Âu “chế” bản phản đề xuất mới thay Mỹ
Ba nguồn tin ngoại giao tiết lộ Ukraine – Pháp – Đức – Anh đang xây dựng một kế hoạch hòa bình thay thế.
Phản đề xuất này dự kiến:
- Đặt Ukraine vào vị trí trung tâm chứ không phải là “đối tượng bị quyết định hộ”.
- Gắn kết chặt hơn với cam kết quân sự – an ninh của châu Âu.
- Yêu cầu ràng buộc rõ ràng đối với Nga thay vì các điều khoản mơ hồ.
- Tránh tạo tiền lệ nguy hiểm cho an ninh châu Âu.
Nói cách khác, châu Âu muốn chứng minh rằng hòa bình ở Ukraine không thể là một thỏa thuận Mỹ–Nga, mà phải do Kiev và châu Âu cùng định hình.
7. Vì sao Washington vẫn thúc đẩy kế hoạch này?
Theo AFP, kỳ vọng của Mỹ có thể gồm:
– Giảm gánh nặng viện trợ quân sự kéo dài
Nội bộ Mỹ đang chia rẽ sâu sắc về vấn đề chi tiền cho Ukraine.
– Ưu tiên đối phó Trung Quốc và Trung Đông
Washington cần tái phân bổ nguồn lực chiến lược.
– Khẳng định vai trò “kiến trúc sư hòa bình”
Mỹ muốn giữ vai trò trung tâm trong tiến trình kết thúc chiến tranh.
Tuy nhiên, các mục tiêu đó xung đột với ưu tiên của châu Âu và Ukraine: một hòa bình lâu dài, không phải một thỏa thuận tạm bợ.
8. Tương lai: ba kịch bản có thể xảy ra
1. Điều chỉnh sâu bản kế hoạch 28 điểm
– Kiev đòi thay đổi các điều khoản bất lợi.
– EU gây sức ép buộc Mỹ–Nga phải nhượng bộ.
2. Bế tắc kéo dài
– Ukraine không chấp nhận mất thêm lãnh thổ.
– Nga tiếp tục gây sức ép quân sự để tăng vị thế đàm phán.
3. Xuất hiện “kênh hòa bình châu Âu” độc lập
– Ukraine – Anh – Pháp – Đức soạn bản thỏa thuận mới.
– Sau đó trình lên Mỹ, tạo thế cân bằng quyền lực.
Hòa bình không chỉ là ngừng bắn
Kế hoạch hòa bình 28 điểm của Mỹ khơi dậy tranh cãi vì đặt Ukraine vào thế phải đánh đổi chủ quyền để đổi lấy hòa bình ngắn hạn.
Đối với Kiev và châu Âu, hòa bình chỉ bền vững khi:
- Tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Ukraine.
- Không biến Ukraine thành vùng đệm dễ bị tổn thương.
- Không để Nga hưởng lợi từ việc sử dụng vũ lực.
Cuộc tranh luận về “hòa bình có phẩm giá” vì vậy không chỉ xoay quanh những con số lãnh thổ, mà là câu hỏi lớn hơn về tương lai an ninh châu Âu và trật tự quốc tế sau chiến tranh.
Discussion about this post