Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) đầu tiên trong nhiệm kỳ hai của Tổng thống Donald Trump vừa công bố ngày 6/12 đã khiến nhiều đồng minh then chốt của Mỹ, đặc biệt là Nhật Bản và châu Âu, bày tỏ lo ngại về mức độ cam kết của Washington đối với trật tự an ninh quốc tế.
Nhật Bản, Hàn Quốc bị yêu cầu chi nhiều hơn cho quốc phòng
NSS nhấn mạnh Mỹ phải được đối xử công bằng trong quan hệ quốc tế, không tiếp tục “gánh vác trật tự thế giới như thần Atlas”. Các đồng minh, đặc biệt là Nhật Bản và Hàn Quốc, được yêu cầu:
- Tăng chi tiêu quốc phòng
- Tự gánh trách nhiệm an ninh khu vực
- Tham gia mạnh hơn vào phòng thủ tập thể
Tài liệu cho biết mức 2% GDP cho quốc phòng không còn là chuẩn tối ưu. Lầu Năm Góc từng khuyến nghị mức 5% GDP như “chuẩn mực toàn cầu”, dù Tokyo đã phủ nhận việc bị yêu cầu trực tiếp.
Washington cũng đề cập khái niệm “chuỗi đảo thứ nhất” – tuyến phòng thủ then chốt từ Nhật Bản đến Philippines trước những thách thức chiến lược tại Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Tokyo dè chừng “hậu thuẫn không chắc chắn” từ Mỹ
Dù Nhật Bản đang tăng tốc hiện đại hóa quân sự, nhưng việc Mỹ không công khai ủng hộ lập trường của Tokyo về Đài Loan khiến giới quan sát cho rằng sự đáng tin cậy của Washington đang bị đặt dấu hỏi.
Mỹ chỉ trích châu Âu “xói mòn văn minh”
NSS mô tả châu Âu đang trải qua:
- Suy giảm vai trò toàn cầu
- Khủng hoảng bản sắc
- Hệ quả của nhập cư ồ ạt và quản lý kinh tế lỗi nhịp
Tỷ trọng GDP toàn cầu của châu Âu đã giảm từ 25% năm 1990 còn 14% hiện nay. Theo Washington, nếu không điều chỉnh mạnh mẽ, châu Âu “có thể trở nên không thể nhận ra trong 20 năm tới”.
Phản ứng dữ dội từ châu Âu
Nhiều lãnh đạo châu Âu coi đánh giá trên là:
- “Thách thức trực diện”
- “Không thể chấp nhận”
- Sự can thiệp vào nội bộ EU
Ngoại trưởng Đức Johan Wadephul khẳng định:
“Cách chúng tôi tổ chức một xã hội tự do không phải là chuyện của Mỹ.”
Một số nhà lập pháp EU cảnh báo Mỹ đang áp đặt đồng hóa tư tưởng lên châu Âu.
Trong khi đó, Đại diện cấp cao EU Kaja Kallas chọn cách phản ứng chừng mực hơn, nhấn mạnh mối liên kết chiến lược vẫn duy trì nhưng châu Âu cần tự tin hơn trong vấn đề với Nga.
Giới chuyên gia: “Trật tự quốc tế kém tự do hơn”
Các nhà phân tích cho rằng chính quyền Trump:
- Giảm mức độ tập trung vào cạnh tranh Mỹ – Nga
- Áp lực mạnh lên các đồng minh thay vì đối thủ
- Hướng đến một mô hình địa chính trị mang tính điều kiện cao
Chuyên gia Tom Wright (Brookings) đánh giá tài liệu này nhằm thiết kế trật tự quốc tế mới ít phụ thuộc vào Mỹ hơn, nhưng vẫn do Mỹ điều phối lợi ích.
Đồng minh loay hoay: Vừa cần Mỹ, vừa phải tự lực
Dù đòi hỏi đồng minh tăng trách nhiệm, Mỹ vẫn khẳng định không từ bỏ châu Âu hay khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương. Tuy nhiên:
- Tokyo lo ngại thiếu bảo đảm về an ninh trước Trung Quốc
- EU bất mãn vì bị chỉ trích và định hướng tương lai
- Tín hiệu mâu thuẫn từ Washington làm dấy lên nghi ngờ về độ bền liên minh
Thủ tướng Italy Giorgia Meloni nhận xét:
“Người Mỹ bảo vệ quyền lợi của họ, EU cũng phải làm vậy.”
Kết luận
NSS mới của Mỹ thể hiện quan điểm:
“Không còn miễn phí trong an ninh quốc tế.”
Tuy vậy, sự thay đổi này có thể khiến các đồng minh truyền thống xa rời Washington khi họ phải tự tìm kiếm hướng đi mới cho chiến lược an ninh và vai trò toàn cầu của mình.
Discussion about this post