Phiên tranh luận chung của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc (UNGA) lần thứ 80 diễn ra từ 23 – 29/9/2025 tại trụ sở New York. Chủ đề của kỳ họp xoay quanh tinh thần “Cùng nhau tốt hơn: 80 năm và hơn thế nữa vì hòa bình, phát triển và tương lai bền vững”.
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược gia tăng, xung đột khu vực kéo dài, khủng hoảng khí hậu, an ninh lương thực và năng lượng, kỳ họp lần này đặt ra câu hỏi lớn: Liệu đa phương hóa còn là giải pháp, hay đã rơi vào bế tắc?
Thách thức lớn đối với đa phương hóa
1. Cạnh tranh cường quốc
Mỹ, Trung Quốc và Nga tiếp tục đối đầu chiến lược, khiến hệ thống đa phương bị phân hóa sâu sắc. Khi các nước lớn hành động đơn phương, vai trò của Liên Hợp Quốc bị suy yếu.
2. Khủng hoảng niềm tin thể chế
Hội đồng Bảo an nhiều lần rơi vào tê liệt do quyền phủ quyết, không thể xử lý các cuộc xung đột nóng như Ukraine hay Gaza. Đại hội đồng ban hành nghị quyết nhưng thiếu cơ chế cưỡng chế.
3. Khó khăn tài chính
Nguồn tài trợ chậm trễ hoặc cắt giảm từ một số quốc gia lớn làm nhiều chương trình của LHQ thiếu ổn định, tạo áp lực vận hành.
4. Biến đổi khí hậu và thách thức xuyên quốc gia
Khủng hoảng khí hậu, di cư, y tế toàn cầu và bất bình đẳng đòi hỏi sự phối hợp quốc tế, nhưng tiến trình chung thường chậm chạp và bị chia rẽ.
5. Phân rẽ Bắc – Nam
Các nước đang phát triển cho rằng tiếng nói của họ chưa được phản ánh đầy đủ trong cấu trúc quyền lực toàn cầu, đặc biệt tại Hội đồng Bảo an.
Diễn biến và quan điểm nổi bật
- Tổng Thư ký LHQ cảnh báo căng thẳng địa chính trị ngày càng đe dọa hệ thống hợp tác quốc tế.
- Liên minh châu Âu tái khẳng định cam kết ủng hộ luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương.
- Chủ tịch nước Việt Nam Lương Cường nhấn mạnh tôn trọng chủ quyền, luật pháp quốc tế, giải quyết hòa bình tranh chấp, phản đối áp đặt và can thiệp quân sự đơn phương.
- Các nước đang phát triển kêu gọi nâng cao vai trò đại diện, thúc đẩy cải cách LHQ để công bằng và minh bạch hơn.
Đa phương hóa hay bế tắc?
- Dấu hiệu tích cực: Các diễn đàn khí hậu, di cư, y tế tiếp tục được thúc đẩy; nhiều nước nhỏ và trung bình vẫn xem đa phương là lựa chọn cần thiết.
- Bế tắc hiện hữu: Hội đồng Bảo an bị chia rẽ, cải cách chậm trễ, nhiều quốc gia lớn đặt lợi ích riêng lên trên luật quốc tế.
Như vậy, đa phương vẫn là giải pháp không thể thay thế, nhưng đang đứng trước nguy cơ mất hiệu lực nếu không cải tổ mạnh mẽ.
Hướng đi để vượt qua bế tắc
- Cải tổ thể chế: Mở rộng Hội đồng Bảo an, hạn chế quyền phủ quyết, tăng vai trò giám sát của Đại hội đồng.
- Ổn định tài chính: Minh bạch đóng góp, bảo đảm nguồn lực dài hạn cho các cơ quan chuyên môn.
- Kết nối khu vực – toàn cầu: Kết hợp với ASEAN, AU, EU… làm cầu nối cho hệ thống đa phương.
- Tập trung ưu tiên thiết yếu: Khí hậu, y tế, an ninh năng lượng, chuyển đổi số.
- Tăng tiếng nói của các nước đang phát triển: Đảm bảo sự công bằng và đại diện rộng hơn trong các quyết sách.
Ý nghĩa đối với Việt Nam
Việt Nam khẳng định lập trường kiên định với luật pháp quốc tế, giải quyết hòa bình tranh chấp và ủng hộ đa phương. Đây là cơ sở để:
- Nâng cao vai trò trung gian hòa giải, cầu nối trong các tiến trình quốc tế.
- Đẩy mạnh sáng kiến về phát triển bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu.
- Gia tăng uy tín quốc tế và khẳng định vị thế trong hệ thống toàn cầu.
👉 Kết luận: Khóa họp Đại hội đồng LHQ lần thứ 80 phản ánh rõ hai mặt: đa phương vẫn là nhu cầu tất yếu của nhân loại, nhưng đồng thời đang vấp phải nhiều bế tắc. Tương lai của hệ thống này phụ thuộc vào cải cách thể chế, cam kết thực chất của các cường quốc và sự tham gia mạnh mẽ của các nước đang phát triển.
Discussion about this post