Cuộc đàm phán gián tiếp giữa Israel và Hamas với sự trung gian của Ai Cập, Qatar và Mỹ được đánh giá đã có những bước tiến đầu tiên sau nhiều tháng bế tắc. Tuy nhiên, các bên vẫn còn chia rẽ sâu sắc về hai vấn đề cốt lõi: lộ trình rút quân của Israel khỏi Dải Gaza và yêu cầu Hamas giải trừ vũ khí hoàn toàn.
Tiến triển bước đầu trong đàm phán
Sau nhiều vòng thương lượng căng thẳng, các bên được cho là đã thống nhất sơ bộ về một lệnh ngừng bắn tạm thời, trao đổi con tin và mở lại các hành lang nhân đạo. Đây được xem là tín hiệu tích cực đầu tiên kể từ khi xung đột Gaza bùng nổ trở lại vào tháng 10/2024.
Tuy nhiên, nội dung chi tiết về các vấn đề trọng yếu như rút quân, kiểm soát an ninh và tái thiết Gaza vẫn chưa đạt được sự thống nhất. Nhiều chuyên gia nhận định tiến triển hiện nay mới chỉ mang tính “kỹ thuật”, còn khoảng cách chính trị giữa hai bên vẫn rất lớn.
Tranh cãi về lộ trình rút quân của Israel
Vấn đề rút quân là điểm mấu chốt và cũng là rào cản lớn nhất của quá trình đàm phán.
Israel tuyên bố sẵn sàng rút lực lượng từng phần khỏi các khu vực đông dân cư ở phía Bắc và Trung Gaza, nhưng vẫn muốn duy trì hiện diện quân sự giới hạn ở một số vị trí chiến lược để “bảo đảm an ninh quốc gia”.
Ngược lại, Hamas yêu cầu rút quân hoàn toàn, không chừa lại “vùng đệm” nào, đồng thời đòi hỏi một cam kết quốc tế giám sát việc rút quân nhằm ngăn ngừa khả năng Israel quay trở lại khi tình hình thay đổi.
Phía Hamas cũng nhấn mạnh rằng việc rút quân phải gắn liền với dỡ bỏ phong tỏa Gaza, cho phép tự do đi lại, mở cảng và sân bay dân sự — điều mà Israel vẫn phản đối vì lo ngại an ninh.
Bế tắc trong vấn đề giải trừ vũ khí Hamas
Bên cạnh rút quân, yêu cầu Hamas giải trừ toàn bộ vũ khí là điều kiện tiên quyết mà Israel và Mỹ đưa ra để đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Tuy nhiên, Hamas bác bỏ hoàn toàn yêu cầu này, cho rằng việc buộc họ từ bỏ vũ khí là “tước đoạt quyền tự vệ hợp pháp của người Palestine”.
Tổ chức này đề xuất một lộ trình từng bước, trong đó họ chỉ chấp nhận ngừng sử dụng vũ khí khi có một hiệp định bảo đảm an ninh quốc tế cùng sự công nhận chính trị đối với chính quyền Palestine mới.
Vấn đề còn phức tạp hơn khi Israel yêu cầu một lực lượng quốc tế trung lập giám sát việc giải trừ vũ khí, trong khi Hamas chỉ chấp nhận cơ chế giám sát do các nước Ả Rập hoặc Tổ chức Hợp tác Hồi giáo đảm nhiệm.
Nghi ngại và rủi ro trong tiến trình hòa bình
Mặc dù các bên tuyên bố “lạc quan thận trọng”, giới quan sát cho rằng còn nhiều nghi vấn về tính khả thi của thỏa thuận.
Trước hết, Israel vẫn chưa công bố thời hạn cụ thể cho việc rút quân, khiến Hamas nghi ngờ rằng đây chỉ là “rút quân chiến thuật”, nhằm tái bố trí lực lượng chứ không phải rút lui hoàn toàn.
Trong khi đó, phương Tây cũng lo ngại Hamas sẽ không thực sự giải trừ vũ khí, mà chỉ tạm thời ẩn giấu để bảo toàn lực lượng.
Bên cạnh đó, các yếu tố chính trị nội bộ tại Israel và Hamas cũng có thể làm đổ vỡ tiến trình. Một số phe cứng rắn trong chính phủ Israel phản đối mạnh mẽ việc rút quân, còn các chỉ huy Hamas cực đoan tuyên bố “không thỏa hiệp khi còn chiếm đóng”.
Vai trò của các nước trung gian
Ai Cập và Qatar tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc trung gian hòa giải và duy trì liên lạc giữa hai bên. Mỹ cũng tăng cường tham gia nhằm thúc đẩy thỏa thuận phù hợp với “kế hoạch ngừng bắn ba giai đoạn” được Tổng thống Trump công bố trước đó.
Theo kế hoạch, nếu đạt được thỏa thuận cơ bản, các bên sẽ tiến tới giai đoạn hai – rút quân theo khu vực, triển khai lực lượng quốc tế giám sát và chuẩn bị cho bầu cử chính trị tại Gaza dưới sự bảo trợ của Liên Hợp Quốc.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định quá trình này sẽ kéo dài và đầy rủi ro, bởi mỗi bước đi đều có thể gặp phản ứng ngược từ dư luận trong nước hoặc các lực lượng cực đoan.
Kết luận: Hòa bình vẫn mong manh
Dù đàm phán Gaza đã đạt một số tiến triển ban đầu, nhưng những bất đồng cốt lõi về rút quân và giải trừ vũ khí cho thấy con đường đến hòa bình còn xa.
Nếu không có một cam kết ràng buộc quốc tế và cơ chế giám sát đáng tin cậy, thỏa thuận có nguy cơ chỉ dừng lại trên giấy.
Trong khi đó, người dân Gaza vẫn tiếp tục chịu đựng hậu quả của chiến sự kéo dài, với hàng nghìn người mất nhà cửa, thiếu lương thực, nước sạch và điện sinh hoạt.
Hy vọng về một nền hòa bình lâu dài vẫn phụ thuộc vào thiện chí thực chất của cả hai bên, cùng vai trò trung gian công bằng của cộng đồng quốc tế.
Discussion about this post