Cuộc điều tra gian lận liên quan đến hai cựu quan chức cấp cao đã tạo ra chấn động lớn trong lòng Liên minh châu Âu (EU), đe dọa uy tín thể chế và đặt Ủy ban châu Âu dưới sức ép chính trị chưa từng có.
Điều tra gian lận làm rung chuyển bộ máy quyền lực EU
EU đang đối mặt nguy cơ khủng hoảng lan rộng khi Văn phòng Công tố viên Công cộng châu Âu (EPPO) mở cuộc điều tra về gói thầu đào tạo nhà ngoại giao trẻ giai đoạn 2021–2022. Vụ việc không chỉ dừng lại ở nghi vấn tài chính mà đã lan sang đe dọa tính liêm chính của các cơ quan cốt lõi của EU.
Một loạt nhân vật có tầm ảnh hưởng lớn bị tạm giữ, trong đó có:
- Federica Mogherini – cựu Đại diện Cấp cao EU phụ trách chính sách đối ngoại và an ninh
- Stefano Sannino – cựu Tổng thư ký Cơ quan Đối ngoại châu Âu (EEAS)
Họ bị cáo buộc liên quan đến gian lận đấu thầu, tham nhũng, xung đột lợi ích và vi phạm bí mật nghề nghiệp.
Mặc dù các nghi phạm đã được thả tự do vì không bị coi là nguy cơ bỏ trốn, song họ vẫn phải đối mặt với điều tra theo luật Bỉ.
Khủng hoảng niềm tin mới trong nhiệm kỳ của bà Ursula von der Leyen
Vụ việc diễn ra đúng thời điểm nhạy cảm khi Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đang đối diện áp lực liên quan đến:
- Tranh cãi về tin nhắn trao đổi với lãnh đạo Pfizer thời kỳ đại dịch
- Dư âm bê bối Qatargate năm 2023
- Các cáo buộc vận động hành lang liên quan đến Huawei
Chỉ một năm sau nhiệm kỳ thứ hai, bà von der Leyen tiếp tục rơi vào vòng xoáy chỉ trích.
Một số nghị sĩ kêu gọi xem xét bỏ phiếu bất tín nhiệm nhằm kiểm tra trách nhiệm của Ủy ban châu Âu trong sự vụ đang âm ỉ mở rộng.
Nguy cơ tổn hại sâu sắc uy tín thể chế châu Âu
Các nhà phân tích cho rằng tác động của bê bối lần này không chỉ mang tính cá nhân mà còn đe dọa niềm tin của công dân châu Âu đối với toàn bộ bộ máy lãnh đạo ở Brussels.
“Nếu các cáo buộc được chứng minh, hậu quả với uy tín của các cơ quan liên quan sẽ là thảm họa”
— Cristiano Sebastiani, công đoàn Renouveau & Démocratie
Không chỉ vậy, vụ việc đã trở thành điểm tựa chính trị cho các quốc gia và đảng phái hoài nghi EU. Chính phủ Hungary mỉa mai rằng Brussels đang hành xử như “một bộ phim tội phạm hơn là một liên minh hiệu quả”.
Những hoài nghi về cơ chế bổ nhiệm
Federica Mogherini từng đối mặt chỉ trích khi được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng Trường Cao đẳng châu Âu năm 2020. Việc bà tham gia dự án dính điều tra càng khiến sự vụ trở nên nhạy cảm hơn.
Cơn sóng ngầm bủa vây Brussels
Cuộc điều tra mở rộng đã phơi bày rủi ro về mâu thuẫn nội bộ giữa EC và EEAS, vốn có lịch sử phối hợp phức tạp. Quy trách nhiệm qua lại có thể làm suy yếu lập trường và thống nhất của EU trong chính sách đối ngoại – điều đặc biệt đáng lo trong bối cảnh địa chính trị nhiều biến động.
Ngoài ra:
- Các đảng cực hữu có thể tận dụng sự việc để công kích tính minh bạch của EU
- Nguy cơ suy giảm niềm tin cử tri trước thềm các cuộc bầu cử quan trọng
- Hình ảnh “chuẩn mực và minh bạch” mà EU theo đuổi bị lung lay rõ rệt
So sánh với khủng hoảng lịch sử 1999
Một số chuyên gia nhận định đây có thể là bê bối lớn nhất kể từ khi toàn bộ Ủy ban Santer buộc phải từ chức năm 1999 vì quản lý tài chính yếu kém.
Phép thử sinh tử cho khả năng tự thanh lọc của EU
Trước sức ép ngày càng lớn, EU buộc phải chứng minh rằng:
- Các cơ chế giám sát còn hiệu quả
- Công lý được áp dụng bình đẳng, kể cả với quan chức cấp cao nhất
- Brussels sẵn sàng cải cách bộ máy quyền lực của chính mình
EPPO khẳng định điều tra sẽ tiếp tục mở rộng. Trong khi đó, dư luận châu Âu chờ đợi cách xử lý của giới lãnh đạo EU liệu có giúp khôi phục uy tín hay đẩy liên minh rơi vào một trong những khủng hoảng chính trị nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên.
Discussion about this post