Tỉnh Cabo Delgado, nằm ở cực Bắc Mozambique, đang trở lại tình trạng bất ổn nghiêm trọng sau nhiều tháng yên ắng. Trong tuần cuối tháng 9 năm 2025, gần 22.000 người dân đã buộc phải rời bỏ nhà cửa vì xung đột tái bùng phát giữa lực lượng chính phủ và các nhóm vũ trang cực đoan.
Theo Liên Hợp Quốc, đây là một trong những đợt sơ tán quy mô lớn nhất tại khu vực trong năm nay. Hàng nghìn gia đình phải chạy nạn trong điều kiện thiếu thốn, nhiều người phải di chuyển hàng chục kilômét để tìm nơi trú ẩn an toàn.
Các báo cáo nhân đạo ghi nhận các vụ tấn công liên tiếp vào làng mạc, trụ sở hành chính và tuyến đường giao thông, khiến người dân hoảng loạn rời đi. Nhiều khu vực từng được xem là an toàn nay cũng bị đe dọa, khiến số người sơ tán tăng nhanh chỉ trong vài ngày.
Nguyên nhân xung đột và tác động lan rộng
Cuộc khủng hoảng tại Cabo Delgado khởi nguồn từ năm 2017, khi các nhóm vũ trang cực đoan bắt đầu tấn công vào khu vực có trữ lượng khí đốt lớn của Mozambique. Dù đã có sự can thiệp của quân đội quốc gia và lực lượng hỗ trợ khu vực, bạo lực vẫn tiếp tục bùng phát theo chu kỳ, khiến người dân không thể ổn định cuộc sống.
Lần tái bùng nổ này bắt đầu bằng một loạt tấn công phối hợp của phiến quân ở các huyện miền Bắc, nhanh chóng lan sang các vùng ven biển. Chính quyền địa phương xác nhận, toàn bộ 17 huyện của tỉnh Cabo Delgado đều chịu ảnh hưởng, nhiều khu dân cư bị phá hủy, cơ sở hạ tầng bị thiệt hại nghiêm trọng.
Đáng lo ngại hơn, một bộ phận người dân từng là người tị nạn của các đợt xung đột trước đây nay lại phải rời bỏ nơi trú ẩn lần thứ hai, khiến tình hình nhân đạo thêm phần phức tạp.
Khủng hoảng nhân đạo ngày càng nghiêm trọng
Theo thống kê của Liên Hợp Quốc, chỉ trong vòng một tuần, gần 22.000 người đã phải sơ tán khẩn cấp khỏi khu vực chiến sự ở miền Bắc Mozambique. Tính từ đầu năm 2025 đến nay, hơn 100.000 người đã buộc phải rời bỏ nhà cửa do bạo lực leo thang.
Kể từ khi xung đột nổ ra vào năm 2017, tổng cộng trên 1,3 triệu người đã phải di dời ít nhất một lần. Hàng trăm ngôi làng bị tàn phá, nhiều tuyến đường huyết mạch bị phong tỏa, gây khó khăn cho hoạt động cứu trợ và tiếp cận viện trợ nhân đạo.
Liên Hợp Quốc cảnh báo, các điểm sơ tán hiện nay đang trong tình trạng quá tải, thiếu lương thực, nước sạch, thuốc men và nơi ở tạm. Trẻ em, phụ nữ và người già là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, đối mặt với nguy cơ suy dinh dưỡng, dịch bệnh và bạo lực giới.
Ngoài ra, cơ sở y tế tại các vùng bị ảnh hưởng đã bị hư hại hoặc ngừng hoạt động, khiến nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm ngày càng cao khi mùa mưa đang đến gần.
Phản ứng của Liên Hợp Quốc và cộng đồng quốc tế
Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tị nạn (UNHCR) cùng các tổ chức nhân đạo đang khẩn trương triển khai viện trợ khẩn cấp, cung cấp lương thực, nước uống, nơi trú ẩn và dịch vụ y tế cơ bản cho người dân sơ tán.
Tuy nhiên, nguồn lực cứu trợ vẫn rất hạn chế. Liên Hợp Quốc cho biết cần ít nhất hơn 40 triệu USD để duy trì hoạt động hỗ trợ khẩn cấp đến cuối năm 2025, trong khi ngân sách hiện tại chỉ đáp ứng được chưa đến một nửa.
Các tổ chức quốc tế đồng thời kêu gọi các bên trong xung đột tuân thủ luật nhân đạo, cho phép các đoàn cứu trợ tiếp cận khu vực chiến sự, và đảm bảo an toàn cho người dân.
Giải pháp và triển vọng
Các chuyên gia cho rằng, để giải quyết khủng hoảng nhân đạo tại Cabo Delgado, cần kết hợp ba yếu tố chính:
- Tăng cường an ninh tại các khu vực trọng điểm, giúp người dân an tâm trở về.
- Mở rộng viện trợ quốc tế, tập trung vào y tế, giáo dục, lương thực và tái thiết hạ tầng.
- Thúc đẩy đối thoại hòa bình và tái hòa nhập cộng đồng, giảm bớt mâu thuẫn sắc tộc và bất bình đẳng kinh tế – nguyên nhân sâu xa dẫn tới xung đột.
Nếu không có hành động quyết liệt, Mozambique có nguy cơ đối mặt với một trong những khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất châu Phi, ảnh hưởng sâu rộng đến an ninh khu vực và ổn định chính trị của quốc gia này.
Discussion about this post