Hiệp ước Biển Cả sẽ trở thành luật quốc tế từ tháng 1/2026

Hiệp ước Biển Cả là gì?

Hiệp ước Biển cả (High Seas Treaty), còn gọi là Hiệp ước BBNJ – Đa dạng sinh học ngoài vùng tài phán quốc gia, là văn kiện quốc tế lịch sử được Liên Hợp Quốc thông qua năm 2023. Hiệp ước nhằm bảo vệ vùng biển quốc tế nằm ngoài 200 hải lý tính từ bờ biển của các quốc gia – khu vực chiếm hơn 2/3 diện tích đại dương và gần 50% bề mặt Trái đất.

Từ tháng 1/2026, Hiệp ước này chính thức có hiệu lực và trở thành luật quốc tế ràng buộc. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng trong nỗ lực toàn cầu gìn giữ đại dương, nguồn sống của hàng tỷ người và hệ sinh thái toàn cầu.

Những nội dung chính của Hiệp ước Biển cả

Thiết lập vùng biển quốc tế được bảo vệ

Hiệp ước cho phép thành lập các khu bảo tồn biển (MPAs) trên vùng biển quốc tế, nơi mà hoạt động khai thác thủy sản, vận tải hoặc thăm dò dầu khí sẽ bị hạn chế hoặc cấm hoàn toàn. Mục tiêu là bảo tồn ít nhất 30% đại dương toàn cầu đến năm 2030, phù hợp với Thỏa thuận Kunming – Montreal về đa dạng sinh học.

Chia sẻ công bằng lợi ích từ tài nguyên biển

Các nguồn tài nguyên sinh học biển, đặc biệt là nguồn gen biển – có thể sử dụng trong dược phẩm, nông nghiệp hoặc công nghệ sinh học – sẽ được chia sẻ công bằng giữa các quốc gia, thay vì chỉ do một số nước giàu có khả năng khai thác.

Quản lý khai thác đáy biển theo nguyên tắc “thận trọng”

Hoạt động khai thác khoáng sản ở đáy biển, như niken, cobalt hay mangan – vốn được dùng trong sản xuất pin và công nghệ cao – sẽ phải tuân thủ nguyên tắc thận trọng và bền vững. Nghĩa là mọi dự án khai thác cần đánh giá kỹ lưỡng tác động môi trường trước khi triển khai, đảm bảo không gây tổn hại lâu dài cho hệ sinh thái biển.

Ý nghĩa toàn cầu của Hiệp ước

1. Bảo vệ môi trường và đa dạng sinh học: Hiệp ước giúp chống lại tình trạng suy thoái đại dương do đánh bắt quá mức, ô nhiễm nhựa và biến đổi khí hậu.
2. Đảm bảo công bằng quốc tế: Các quốc gia đang phát triển có cơ hội tiếp cận và hưởng lợi từ nguồn tài nguyên biển, thay vì bị bỏ lại phía sau.
3. Tăng cường hợp tác toàn cầu: Việc quản trị biển cả sẽ minh bạch, công bằng hơn, góp phần giảm nguy cơ xung đột liên quan đến khai thác tài nguyên.
4. Hỗ trợ phát triển bền vững: Hiệp ước phù hợp với Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG 14: “Bảo tồn và sử dụng bền vững đại dương, biển và tài nguyên biển”).

Thách thức trong thực thi

• Cơ chế giám sát và tuân thủ: Cần hệ thống kiểm tra minh bạch để đảm bảo các nước tuân thủ.
• Nguồn lực tài chính: Các nước đang phát triển cần được hỗ trợ kỹ thuật và vốn để thực hiện cam kết.
• Cân bằng giữa phát triển và bảo tồn: Áp lực khai thác tài nguyên biển vẫn rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu năng lượng xanh và công nghệ cao tăng mạnh.

Kết luận

Việc Hiệp ước Biển cả chính thức trở thành luật quốc tế từ tháng 1/2026 đánh dấu cột mốc lịch sử trong nỗ lực bảo vệ đại dương. Đây không chỉ là một thắng lợi về ngoại giao đa phương, mà còn là cam kết toàn cầu vì tương lai xanh và bền vững.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và suy thoái hệ sinh thái ngày càng nghiêm trọng, Hiệp ước Biển cả được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ pháp lý mạnh mẽ để nhân loại chung tay gìn giữ “trái tim xanh” của Trái đất.