Sau tuyên bố bất ngờ của Tổng thống Donald Trump về thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, eo biển Hormuz đang đứng trước bước ngoặt lịch sử. Liệu tuyến hàng hải huyết mạch này sẽ được khai thông hay tiếp tục lún sâu vào bế tắc địa chính trị mới?
Những “loạng choạng” ngay sau lệnh ngừng bắn
Sáng sớm ngày 8/4/2026 (giờ địa phương), còi báo động vẫn vang lên dồn dập tại khu vực Vùng Vịnh và Israel. Điều này xảy ra ngay sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran, với điều kiện then chốt: Tehran phải mở lại eo biển Hormuz.
Theo ghi nhận từ Al Jazeera, dù lệnh ngừng bắn đã được công bố, tên lửa vẫn tiếp tục được phóng đi tại Trung Đông. Quân đội Israel cho biết đã đánh chặn nhiều đợt tấn công từ phía Iran. Đồng thời, các quốc gia như Kuwait, Qatar, Bahrain, Saudi Arabia và UAE cũng xác nhận đang phải đối phó với các mối đe dọa từ thiết bị bay không người lái (UAV).
Nguyên nhân của sự thiếu nhất quán
Đài truyền hình quốc gia Iran IRIB đưa tin Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei đã ra lệnh cho toàn bộ quân đội ngừng bắn. Tuy nhiên, sự “loạng choạng” trong những giờ đầu được các chuyên gia giải thích qua hai yếu tố:
- Chiến lược phòng thủ phi tập trung: Iran cho phép các chỉ huy khu vực tự chủ quyết định dựa trên mục tiêu sẵn có, khiến việc truyền đạt mệnh lệnh từ trung ương mất thời gian.
- Thái độ của Israel: Dù đồng ý tạm dừng không kích, các quan chức Israel bày tỏ sự lo ngại sâu sắc. Thủ tướng Benjamin Netanyahu khẳng định dù tôn trọng quyết định của ông Trump, nhưng lập trường của Israel không hoàn toàn tự nguyện.
Dự kiến, vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên giữa Washington và Tehran sẽ diễn ra vào ngày 10/4 tại Islamabad (Pakistan) để cụ thể hóa thỏa thuận.
Tương lai eo biển Hormuz: 3 kịch bản then chốt
Cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz đã bước vào giai đoạn quyết định. Dựa trên tình hình thực tế, giới phân tích đưa ra 3 kịch bản cho tương lai của tuyến đường biển này:
1. Iran mở lại eo biển và áp “phí an ninh” (Khả năng cao nhất)
Đây là kịch bản được tờ Conversation đánh giá là dễ xảy ra nhất. Iran có thể mở lại eo biển để đổi lấy việc giảm bớt áp lực quân sự từ Mỹ, nhưng sẽ không trả lại trạng thái như trước chiến tranh.
- Đặc điểm: Tehran vẫn kiểm soát phần lớn eo biển và có thể đơn phương áp đặt các loại phí đối với tàu bè nước ngoài để bù đắp thiệt hại kinh tế sau chiến sự.
- Hệ quả: Dù vi phạm luật pháp quốc tế về tự do hàng hải trong thời bình, Iran có thể vẫn thực hiện cứng rắn. Ngành vận tải biển sẽ phải gánh thêm chi phí, dẫn đến giá năng lượng và hàng hóa toàn cầu tăng cao.
2. Liên minh quốc tế can thiệp dưới sự ủy quyền của LHQ
Nếu lệnh ngừng bắn kết thúc mà không đạt được thỏa thuận dài hạn, áp lực hình thành một liên minh quân sự quốc tế sẽ gia tăng.
- Cơ sở pháp lý: Nghị quyết 2817 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc (thông qua ngày 11/3) về an ninh hàng hải tại Vịnh Ba Tư là nền tảng để triển khai lực lượng hộ tống.
- Thực thi: Các quốc gia như Anh và Australia đã thảo luận về phương án triển khai hải quân để đảm bảo tự do hàng hải. Kịch bản này thường xảy ra khi Mỹ rút dần lực lượng trực tiếp và chuyển giao vai trò gìn giữ an ninh cho liên minh đa quốc gia.
3. Chiến sự leo thang và kịch bản đổ bộ
Mặc dù ông Trump ưu tiên đàm phán, nhưng phương án quân sự vẫn được đặt trên bàn làm việc nếu Tehran không nhượng bộ.
- Tình hình quân sự: Mỹ đã tăng cường quân số tại Trung Đông lên khoảng 50.000 binh sĩ. Các phương án đánh chiếm đảo Kharg (nơi xử lý 90% dầu xuất khẩu của Iran) đã được thảo luận.
- Thách thức: Để thực sự mở lại eo biển bằng vũ lực, Mỹ cần một chiến dịch khổng lồ để rà phá thủy lôi và kiểm soát hệ thống đảo nhỏ chiến lược dọc eo biển. Rủi ro chính trị và quân sự của kịch bản này là cực lớn, khiến nó ít có khả năng xảy ra nhất.
Một thực tế địa chính trị mới
Dù kịch bản nào xảy ra, các chuyên gia đều thống nhất rằng trạng thái trước chiến sự sẽ không bao giờ quay trở lại.
“Iran hiểu rõ ‘lá bài Hormuz’ hiệu nghiệm thế nào. Ngay cả khi hòa bình được thiết lập, Tehran vẫn sẽ tìm cách duy trì sự kiểm soát chặt chẽ như một công cụ bảo đảm kinh tế và quyền lực chính trị.”
Eo biển Hormuz không chỉ là lối đi của những con tàu chở dầu; nó đã trở thành biểu tượng cho sự thay đổi trật tự tại Trung Đông trong kỷ nguyên mới. Thế giới đang nín thở chờ đợi kết quả từ bàn đàm phán tại Islamabad vào ngày 10/4 tới.
Nguồn tổng hợp: Al Jazeera, CNN, Reuters, IRIB.
Discussion about this post