Trump trở lại Nhà Trắng khiến câu hỏi nóng lên: Mỹ có còn bảo vệ Đài Loan hay để hòn đảo này trở thành “quân bài mặc cả” trong ván cờ Mỹ–Trung?
Eo biển Đài Loan chưa từng yên bình, nhưng từ khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng, bầu không khí nơi đây như bị kéo căng thêm từng ngày. Những phát biểu mâu thuẫn, cách tiếp cận khó đoán và xu hướng “giao dịch hóa” chính sách đối ngoại của ông khiến cả Đông Á phải dè chừng. Câu hỏi tưởng chừng không ai dám nói thành lời nay xuất hiện dày đặc trên các bản tin quốc tế:
Nếu Trung Quốc tấn công Đài Loan, Mỹ có còn sẵn sàng bảo vệ hay không?
Hơn cả một bài toán song phương, số phận của Đài Loan chính là phép thử cho uy tín chiến lược của Mỹ, là điểm chạm có thể làm rung chuyển cán cân quyền lực tại Thái Bình Dương. Và cũng tại đây, tương lai của cả một trật tự khu vực đang đứng trước ngã rẽ nguy hiểm hơn bao giờ hết.
Sự trở lại của Trump và chiếc bóng đổ lên eo biển Đài Loan
Các cố vấn thân cận của Trump khẳng định Washington vẫn giữ cam kết, nhưng bài toán lòng tin lại không đơn giản như thế. Bởi chỉ trong vài tháng, Trump đã đưa ra hàng loạt phát biểu mâu thuẫn — hôm nay cứng rắn, hôm sau hòa dịu, đôi lúc né tránh hoàn toàn.
Bắc Kinh tận dụng chính sự khó đoán này để gieo hoài nghi trong mạng lưới đồng minh Mỹ, nhất là tại Đông Á — nơi mọi chuyển động của Washington đều tác động trực tiếp đến an ninh khu vực.
Đài Loan – điểm chạm nhỏ nhất nhưng nguy hiểm nhất trên bản đồ quyền lực
Đài Loan không chỉ là một hòn đảo tự trị. Nó là “chốt khóa chiến lược” nằm giữa chuỗi đảo thứ nhất, giữ vai trò:
- Án ngữ Thái Bình Dương,
- Kiểm soát tuyến hàng hải sống còn,
- Ngăn chặn hải quân Trung Quốc bứt phá ra đại dương,
- Che chắn Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippines và các căn cứ của Mỹ.
Nếu Trung Quốc kiểm soát Đài Loan, cán cân sức mạnh ở khu vực sẽ nghiêng mạnh về Bắc Kinh. Điều này giải thích vì sao:
- Nhật Bản đẩy mạnh tái vũ trang;
- Hàn Quốc xem xét năng lực răn đe mới;
- Philippines mở rộng căn cứ cho Mỹ;
- Australia tăng tốc hiện đại hóa quốc phòng.
Đài Loan giống như cầu dao điện của an ninh châu Á: bật lên — Mỹ duy trì ảnh hưởng; tắt đi — trật tự khu vực có thể thay đổi hoàn toàn.
Khi luật pháp nói một đằng, thực tế chính trị lại rẽ sang hướng khác
Từ năm 1979, khi Mỹ chuyển công nhận ngoại giao sang Trung Quốc, Đạo luật Quan hệ với Đài Loan (TRA) trở thành nền tảng cam kết của Mỹ.
TRA yêu cầu Mỹ phải:
- Cung cấp năng lực quốc phòng cho Đài Loan,
- Duy trì sức mạnh để ngăn Trung Quốc cưỡng ép quân sự.
Nhưng TRA không buộc Mỹ phải trực tiếp can thiệp nếu chiến tranh nổ ra. Chính vì vậy, Washington duy trì chiến lược “mơ hồ có chủ ý”:
Không khẳng định sẽ đánh,
cũng không bao giờ nói sẽ đứng ngoài.
Dưới thời Joe Biden, sự mơ hồ này được thu hẹp khi ông 4 lần tuyên bố Mỹ sẽ bảo vệ Đài Loan. Nhưng đến nhiệm kỳ hai của Donald Trump — sự mơ hồ lại quay trở lại mạnh mẽ, thậm chí mang màu sắc giao dịch nhiều hơn chiến lược.
Lời nói cứng rắn, hành động dè dặt: Vì sao Washington khiến Đài Bắc thất thần?
Sau cuộc gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề APEC, Trump nói vấn đề Đài Loan “không được đề cập”. Nhưng vài ngày sau, ông lại nói Chủ tịch Tập “hiểu rõ hậu quả” nếu tấn công Đài Loan.
Trả lời CBS, khi được hỏi Mỹ có can thiệp hay không, ông đáp:
“Mọi người sẽ biết khi điều đó xảy ra.”
Những phát biểu này không làm Đài Loan yên tâm. Đặc biệt khi đi kèm:
- Thông tin Trump từ chối gói viện trợ quân sự 400 triệu USD cho Đài Loan;
- Việc Washington âm thầm từ chối cho nhà lãnh đạo Đài Loan quá cảnh Mỹ như trước;
- Chính sách thuế quan cứng rắn khiến Đài Bắc lo lắng Mỹ xem Đài Loan là đối tác giao dịch, không phải đồng minh chiến lược.
Đài Bắc hiểu rằng nói cứng rắn không có nghĩa là sẵn sàng hy sinh vì họ.
Đồng minh lên tiếng, nhưng nỗi lo âm ỉ vẫn không chịu rời Đài Loan
Nhằm trấn an khu vực, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth và Ngoại trưởng Marco Rubio đều khẳng định:
- Mỹ không trao đổi Đài Loan để đổi lấy lợi ích với Trung Quốc,
- Mỹ duy trì cam kết với Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Tuy nhiên, lời nói không xóa nổi sự mâu thuẫn trong hành động.
Khảo sát tại Đài Loan cho thấy:
- Người dân tin Mỹ có năng lực bảo vệ Đài Loan;
- Nhưng lại nghi ngờ Trump có sẵn sàng làm điều đó hay không.
Đài Loan hiểu rằng, khi chiến lược của Mỹ bị chi phối bởi ưu tiên “đi deal”, họ có thể trở thành lá bài trong một thỏa thuận lớn hơn.
“Pháo đài nhím”: Tín hiệu bảo vệ hay lời nhắn rằng Đài Loan hãy tự cứu mình?
Washington được cho là đang đẩy mạnh chiến lược biến Đài Loan thành “pháo đài nhím”:
- Ưu tiên vũ khí nhỏ gọn, cơ động, chống đổ bộ;
- Tăng năng lực tác chiến phi đối xứng;
- Giúp Đài Loan gây thiệt hại tối đa trong trường hợp bị Trung Quốc tấn công.
Phía Đài Bắc hiểu một thông điệp ẩn sau đó:
Dù Mỹ giúp, nhưng Đài Loan phải tự chống chịu giai đoạn đầu.
Một cuộc chiến ở eo biển Đài Loan không giống Ukraine – vì Mỹ có thể đến không kịp.
Bắc Kinh im lặng, nhưng từng bước siết vòng vây không tiếng động
Trung Quốc không nhất thiết phải tấn công ngay. Bắc Kinh có đủ lý do để:
- Chờ đợi Mỹ suy yếu về ý chí,
- Gia tăng quân sự quanh eo biển,
- Dùng chiến thuật “vùng xám” để bào mòn niềm tin Đài Loan,
- Cô lập Đài Bắc trên trường quốc tế.
Trong mắt Bắc Kinh, thời gian đứng về phía Trung Quốc. Không cần tiếng súng — chỉ cần cán cân sức mạnh dịch chuyển, Đài Loan sẽ rơi vào thế bất lợi.
Nỗi sợ lớn nhất: Mỹ không phản bội, nhưng có thể không xuất hiện kịp lúc
Các chuyên gia an ninh cảnh báo:
Điều đáng sợ nhất không phải Mỹ “bán đứng” Đài Loan, mà là Mỹ muốn giúp nhưng đến quá trễ.
Tâm lý này đang lan rộng ở Đài Bắc:
“Mỹ còn đó, nhưng liệu họ có đến đúng thời điểm chúng ta cần nhất không?”
Kết thúc mở: Đài Loan phải đứng vững trước khi trông đợi bất kỳ ai
Dù tương lai còn nhiều biến động, một điều chắc chắn:
Đài Loan phải nâng cấp năng lực tự vệ trước khi kỳ vọng vào Mỹ.
Trong một kỷ nguyên mà chiến lược toàn cầu trở nên bất định:
- Không đồng minh nào bảo vệ ai vô điều kiện,
- Không siêu cường nào can thiệp nếu không tính toán lợi ích,
- Và không có cam kết nào là vĩnh viễn.
Vì thế, câu hỏi “Mỹ có bỏ rơi Đài Loan?” sẽ còn được nhắc lại nhiều lần. Nhưng điều quan trọng nhất với Đài Bắc — và cả khu vực — là phải mạnh lên trước khi chờ ai đó xuất hiện.
Discussion about this post