Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự nhằm vào Iran đang tạo ra bước ngoặt lớn trong cục diện địa chính trị Trung Đông. Dù Washington khẳng định đã hoàn thành các mục tiêu quân sự trọng yếu, nhiều chuyên gia cho rằng quyết định này còn gắn liền với áp lực pháp lý, kinh tế và chính trị trong nước Mỹ.
Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự tại Iran
Ngày 1/5, chính quyền Mỹ thông báo dừng các hoạt động thù địch trong chiến dịch quân sự nhằm vào Iran. Đến ngày 6/5, Washington tiếp tục tái khẳng định chiến dịch đã chính thức kết thúc, đánh dấu việc xung đột chuyển sang một giai đoạn mới thiên về đối đầu chiến lược và đàm phán ngoại giao.
Theo giới chức Mỹ, quyết định này xuất phát từ việc các mục tiêu quân sự cốt lõi đã được hoàn thành. Ngoại trưởng Marco Rubio cùng Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth cho biết Washington đã đạt được ba mục tiêu chiến lược quan trọng.
Ba mục tiêu quân sự mà Mỹ tuyên bố đã hoàn thành
Vô hiệu hóa hạ tầng tên lửa Iran
Mỹ cho biết đã tiến hành các đợt không kích nhằm vào kho tên lửa đạn đạo, hệ thống phóng và cơ sở sản xuất tên lửa của Iran. Đây được xem là nỗ lực nhằm làm suy giảm năng lực răn đe quân sự của Tehran trong khu vực.
Làm suy yếu năng lực hải quân Iran
Washington tuyên bố đã vô hiệu hóa một phần lực lượng hải quân Iran nhằm ngăn chặn nguy cơ phong tỏa Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.
Ngăn chặn chương trình hạt nhân
Theo Mỹ, nhiều cơ sở hạ tầng trọng yếu liên quan đến chương trình hạt nhân Iran đã bị phá hủy hoặc làm gián đoạn hoạt động nhằm ngăn Tehran tiến gần hơn tới khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia nhận định các tuyên bố “thành công hoàn toàn” của Mỹ vẫn còn khoảng cách so với thực tế chiến trường. Việc khẳng định chiến thắng có thể là bước đi cần thiết để Washington giảm cường độ tác chiến nhưng vẫn duy trì hình ảnh sức mạnh quân sự trước dư luận trong nước và quốc tế.
Áp lực pháp lý từ Quốc hội Mỹ
Một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch được cho là liên quan đến Đạo luật Quyền lực Chiến tranh (War Powers Resolution) năm 1973.
Theo quy định, Tổng thống Mỹ chỉ được phép duy trì hoạt động quân sự trong vòng 60 ngày sau khi thông báo cho Quốc hội nếu chưa có sự phê chuẩn chính thức. Với thời điểm bắt đầu chiến dịch được xác định từ ngày 28/2, thời hạn này đã chạm ngưỡng đầu tháng 5.
Giới quan sát cho rằng việc tuyên bố kết thúc chiến dịch giúp Nhà Trắng tránh nguy cơ đối đầu trực diện với Quốc hội trong bối cảnh Mỹ đang bước vào giai đoạn nhạy cảm trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
Mỹ chuyển sang chiến lược mới tại eo biển Hormuz
Sau khi khép lại “Chiến dịch Cuồng nộ”, Washington công bố kế hoạch mới mang tên “Project Freedom” nhằm đảm bảo an ninh hàng hải tại eo biển Hormuz.
Khác với chiến dịch quân sự quy mô lớn trước đó, chiến lược mới tập trung vào nhiệm vụ hộ tống tàu thương mại và chỉ khai hỏa khi bị tấn công trực tiếp.
Tuy nhiên, kế hoạch này nhanh chóng gặp nhiều khó khăn khi các vụ tấn công tàu hàng vẫn tiếp diễn. Nhiều tàu thương mại được cho là đã trúng đạn trong quá trình di chuyển qua khu vực.
Trước áp lực leo thang, Tổng thống Donald Trump ngày 6/5 tuyên bố “tạm dừng” nhiệm vụ hải quân để ưu tiên các nỗ lực ngoại giao và đàm phán.
Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz
Ngày 7/5, truyền thông quốc tế dẫn tài liệu do CNN thu thập cho thấy Iran đã ban hành bộ quy tắc mới đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Tài liệu có tên “Tờ khai thông tin tàu thuyền” được cho là do Cơ quan Quản lý eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) ban hành, yêu cầu mọi tàu phải khai báo chi tiết về:
- Tên tàu và số nhận dạng
- Quốc gia xuất phát và điểm đến
- Quốc tịch chủ sở hữu
- Thông tin quản lý tàu
- Danh tính thủy thủ đoàn
Theo giới phân tích, động thái này cho thấy Iran đang từng bước thiết lập cơ chế kiểm soát thực tế tại tuyến hàng hải quan trọng bậc nhất thế giới.
Iran cũng tuyên bố hạn chế hoạt động đi lại đối với các tàu có liên hệ với Mỹ hoặc Israel.
Ông Richard Meade nhận định các yêu cầu mới của Iran cho thấy Tehran đang tìm cách “bình thường hóa quyền lực” đối với hoạt động vận tải hàng hải trong khu vực.
Nguy cơ tác động tới kinh tế toàn cầu
Sự bất ổn tại eo biển Hormuz khiến thị trường năng lượng toàn cầu lo ngại bởi đây là tuyến vận chuyển dầu mỏ chiến lược của thế giới.
Giá dầu và giá nhiên liệu tăng mạnh có thể tạo ra áp lực lớn đối với nền kinh tế toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát vẫn là vấn đề nhạy cảm tại Mỹ và nhiều quốc gia châu Âu.
Các chuyên gia cho rằng áp lực kinh tế và sức ép từ cử tri cũng là một trong những nguyên nhân khiến Washington muốn nhanh chóng hạ nhiệt căng thẳng với Iran.
Ngoại giao được đẩy mạnh
Song song với các động thái quân sự, Mỹ đang tăng cường các nỗ lực ngoại giao thông qua các kênh trung gian.
Đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner được cho là đang thúc đẩy các cuộc tiếp xúc nhằm tìm kiếm giải pháp giảm leo thang.
Về phía Iran, Ngoại trưởng Abbas Araqchi cũng bày tỏ mong muốn đạt được một thỏa thuận “công bằng và toàn diện”.
Trung Đông bước vào giai đoạn đối đầu mới
Dù Mỹ tuyên bố kết thúc chiến dịch quân sự, căng thẳng giữa Washington và Tehran vẫn chưa có dấu hiệu chấm dứt hoàn toàn.
Giới quan sát nhận định Trung Đông đang bước sang một giai đoạn mới, nơi các cuộc đối đầu trực diện có thể giảm xuống nhưng cạnh tranh chiến lược, kiểm soát hàng hải và đòn bẩy kinh tế sẽ tiếp tục gia tăng.
Trong bối cảnh đó, eo biển Hormuz vẫn là “điểm nóng” có khả năng tác động trực tiếp tới an ninh năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu trong thời gian tới.
Discussion about this post