Ngày 14/11, Mỹ cùng Saudi Arabia, Ai Cập, Thổ Nhĩ Kỳ và một số quốc gia Arab – Hồi giáo đã kêu gọi Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (LHQ) thông qua dự thảo nghị quyết của Mỹ ủng hộ kế hoạch hòa bình cho Gaza do Tổng thống Donald Trump đề xuất. Đây là động thái ngoại giao quan trọng nhất kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực tháng trước, trong bối cảnh tình hình thực địa ở Gaza tiếp tục diễn biến phức tạp.
Trong khi đó, Nga cũng nộp lên HĐBA một dự thảo cạnh tranh, nhấn mạnh ưu tiên ngừng bắn và không đề cập cơ chế quản trị chuyển tiếp hay lực lượng quốc tế. Việc xuất hiện hai dự thảo đối lập đặt ra câu hỏi lớn: giải pháp nào khả thi hơn để chấm dứt vòng xoáy bạo lực tại Gaza?
Kế hoạch của Mỹ: Thành lập Hội đồng Hòa bình, lực lượng quốc tế và vai trò nổi bật của Tổng thống Trump
Theo dự thảo nghị quyết, Mỹ đề xuất một cấu trúc quản trị tạm thời chưa từng có:
1. Thành lập Hội đồng Hòa bình cho Gaza
- Là cơ quan chuyển tiếp để điều hành Dải Gaza.
- Khả năng ông Donald Trump giữ vai trò Chủ tịch đến cuối năm 2027.
- Mục tiêu: khôi phục trật tự, phối hợp tái thiết, dẫn dắt tiến trình phi quân sự hóa.
2. Triển khai lực lượng quốc tế tạm thời
- Hoạt động tại khu vực giáp ranh và các điểm chiến lược nhằm bảo đảm an ninh biên giới.
- Có nhiệm vụ hỗ trợ Israel thiết lập “vành đai an toàn”, ngăn tái vũ trang.
3. Phân chia Gaza theo hai vùng “xanh” và “đỏ”
Theo báo Times of Israel:
- Khu vực xanh: do Israel và lực lượng quốc tế kiểm soát; ưu tiên an ninh – tái thiết.
- Khu vực đỏ: trên thực tế dưới sự kiểm soát của Hamas.
Một quan chức Mỹ giấu tên giải thích, kế hoạch nhằm tạo điều kiện để người Palestine di chuyển tự nguyện sang khu vực an toàn, từng bước làm suy yếu kiểm soát của Hamas mà không tạo ra cuộc di cư cưỡng bức.
4. Lý do được nhiều nước Arab ủng hộ
- Kế hoạch mang lại cấu trúc quản trị rõ ràng.
- Nhấn mạnh vai trò quốc tế thay vì để Israel đơn phương quản lý.
- Cam kết tái thiết quy mô lớn, vốn là ưu tiên của Ai Cập, Jordan và Saudi Arabia.
Đề xuất của Nga: Ưu tiên ngừng bắn, không chấp nhận lực lượng quốc tế
Trái ngược với Mỹ, Nga đề xuất một văn bản ngắn gọn và trung lập hơn:
1. Không nhắc tới Hội đồng Hòa bình hay vai trò của Tổng thống Trump
Nga cho rằng cần tránh mô hình quản trị mới trước khi các bên liên quan đạt đồng thuận.
2. Không đề cập lực lượng quốc tế
Moscow phản đối việc triển khai lực lượng do phương Tây dẫn dắt vì lo ngại làm thay đổi cán cân quyền lực trong khu vực.
3. Tập trung “hoan nghênh sáng kiến ngừng bắn”
Tính khả thi cao hơn về ngoại giao, nhưng ít giải pháp xử lý:
- Quản trị hậu xung đột,
- Phi quân sự hóa Gaza,
- Ngăn chặn Hamas tái vũ trang.
Dự thảo vì vậy nhận được sự ủng hộ của các nước muốn tránh đối đầu Mỹ – Israel, nhưng thiếu cấu trúc thực tế để giải quyết vấn đề cốt lõi.
Thực tế Gaza đặt ra nghi vấn: Kế hoạch nào có thể triển khai?
Dù Mỹ đang nhận được sự ủng hộ của phần lớn các nước Arab – Hồi giáo, bối cảnh Gaza hiện tại khiến khả năng thực thi của cả hai kế hoạch đều gặp trở ngại:
1. Hamas vẫn duy trì quyền kiểm soát thực tế
- Sau lệnh ngừng bắn, Hamas nhanh chóng tái lập kiểm soát tại các khu vực Israel rút khỏi.
- Hàng chục người Palestine bị Hamas xử tử vì nghi hợp tác với Israel.
- Hamas chưa có dấu hiệu chấp nhận giải giáp hoặc tham gia đàm phán chính trị.
Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến kế hoạch của Mỹ, vốn dựa trên giả định có thể tách dân thường khỏi Hamas.
2. Các nước Arab không muốn gửi quân
Dù ủng hộ kế hoạch của Mỹ trên văn bản, chưa nước nào sẵn sàng đưa binh sĩ tham gia lực lượng quốc tế khi Gaza:
- Chưa ổn định,
- Chưa đảm bảo an toàn,
- Nguy cơ bị xem là “can thiệp nội bộ Palestine”.
3. Israel đòi hỏi an ninh tối đa
Israel ủng hộ phần lớn kế hoạch của Mỹ nhưng nghi ngờ hiệu quả của:
- Lực lượng quốc tế,
- Cơ chế quản trị chung,
- Thiết kế hai vùng “xanh – đỏ”.
Nếu không có sự chấp thuận đầy đủ từ Tel Aviv, kế hoạch khó khả thi.
4. Nga giữ vai trò đối trọng, nhưng khả năng thực thi hạn chế
Dự thảo của Nga chỉ đạt mục tiêu ngoại giao – chính trị.
Tuy nhiên, dự thảo thiếu cơ chế cụ thể để:
- Ngăn tái diễn bạo lực,
- Khôi phục quản trị dân sự,
- Tái thiết quy mô lớn.
Giải pháp nào khả thi hơn?
Kế hoạch của Mỹ – Tham vọng nhưng phụ thuộc nhiều điều kiện
Ưu điểm:
- Cấu trúc rõ ràng, có lộ trình tái thiết.
- Huy động lực lượng quốc tế, giảm gánh nặng an ninh cho Israel.
- Có sự ủng hộ của các nước Arab chủ chốt.
Thách thức:
- Hamas chưa bị loại bỏ hoàn toàn.
- Chưa có quốc gia sẵn sàng gửi quân.
- Israel e ngại chia sẻ quyền kiểm soát.
- Vai trò cá nhân quá lớn của Tổng thống Trump gây tranh cãi.
➡️ Khả thi trung bình – phụ thuộc nặng vào thực địa và đồng thuận Israel – Mỹ – Arab.
Kế hoạch của Nga – Đơn giản, dễ chấp nhận, nhưng thiếu công cụ thực thi
Ưu điểm:
- Hợp với nguyện vọng của nhiều nước muốn ưu tiên ngừng bắn.
- Không gây tranh cãi như cơ chế Hội đồng Hòa bình của Mỹ.
Hạn chế:
- Không giải quyết gốc rễ xung đột.
- Không có cơ chế quản trị mới hay lộ trình tái thiết.
- Dễ bị xem là “ngừng bắn để giữ nguyên hiện trạng Hamas”.
➡️ Khả thi về mặt ngoại giao – nhưng không thể xử lý cuộc khủng hoảng dài hạn.
Kết luận: Cần kết hợp cả hai hướng tiếp cận
Quan sát thực địa và bối cảnh ngoại giao cho thấy:
- Kế hoạch của Mỹ khả thi hơn về dài hạn nhờ có cấu trúc quản trị rõ ràng, nhưng khó triển khai do tình hình an ninh phức tạp.
- Kế hoạch của Nga dễ đạt đồng thuận hơn trong ngắn hạn, nhưng không đủ để giải quyết vấn đề Hamas – Israel.
Giải pháp lâu dài cho Gaza có thể cần một bản nghị quyết kết hợp:
- Ngừng bắn (theo hướng tiếp cận của Nga),
- Cơ chế quản trị – tái thiết quốc tế (theo đề xuất của Mỹ),
- Vai trò tăng cường của Arab nhằm tránh tranh cãi chính trị.
Trong bối cảnh các bên đều theo đuổi lợi ích riêng, tiến trình hòa bình Gaza dự kiến vẫn sẽ kéo dài, nhiều ẩn số và khó đạt đột phá trong một sớm một chiều.
Discussion about this post