Nguyễn Ánh (Gia Long) – người sáng lập triều Nguyễn – vẫn là nhân vật gây nhiều tranh cãi trong lịch sử Việt Nam. Bài viết phân tích các lần cầu viện ngoại bang, chính sách bảo thủ, sự kiện phá thành Thăng Long và cuộc trả thù nhà Tây Sơn.
Nguyễn Ánh là ai?
Nguyễn Ánh (1762 – 1820), tên thật là Nguyễn Phúc Ánh, là người sáng lập triều Nguyễn – vương triều quân chủ cuối cùng trong lịch sử Việt Nam. Sau khi nhà Tây Sơn suy yếu, Nguyễn Ánh thống nhất đất nước năm 1802, lấy niên hiệu Gia Long, mở đầu triều đại kéo dài hơn 140 năm.
Dẫu vậy, cuộc đời và sự nghiệp của ông đến nay vẫn là đề tài gây tranh luận dữ dội – giữa hai luồng quan điểm: một bên xem ông là người thống nhất đất nước, bên kia coi ông là kẻ cầu viện ngoại bang, trả thù tàn khốc và bảo thủ cực độ.
Những lần Nguyễn Ánh cầu viện ngoại bang
Cầu viện Xiêm La (Thái Lan)
Năm 1782, Nguyễn Ánh gửi sứ bộ sang Chân Lạp để mượn đường cầu viện Xiêm La, nhưng phái đoàn bị sát hại. Đến năm 1784, ông đích thân sang Xiêm cầu cứu vua Rama I, được hỗ trợ quân đội.
Quân Xiêm cùng Nguyễn Ánh kéo vào Gia Định, nhưng bị Nghĩa quân Tây Sơn do Nguyễn Huệ chỉ huy đánh tan trong trận Rạch Gầm – Xoài Mút (1785).
Sự kiện này được sử sách ghi lại như một thất bại ê chề và bước ngoặt làm Nguyễn Ánh mang tiếng “rước voi về giày mả tổ”.
Hiệp ước Versailles với Pháp (1787)
Năm 1787, Nguyễn Ánh thông qua Giám mục Bá Đa Lộc (Pigneau de Béhaine) ký Hiệp ước Versailles với vua Louis XVI.
Ông cam kết nhượng cửa biển Đà Nẵng, quần đảo Côn Lôn và đặc quyền thương mại để đổi lấy 4 tàu chiến, 1.200 lính, 200 pháo binh và 250 lính da đen.
Hiệp ước không được thi hành đầy đủ do Cách mạng Pháp bùng nổ, nhưng nó đã mở đường cho sự can thiệp của Pháp vào Việt Nam nửa thế kỷ sau.
Liên hệ với các nước phương Tây khác
Trong giai đoạn khó khăn, Nguyễn Ánh còn tìm kiếm viện trợ từ Bồ Đào Nha, Hà Lan, Tây Ban Nha và Trung Hoa, thể hiện sự tuyệt vọng trong cuộc chiến với Tây Sơn.
Song hành động ấy về sau bị xem là một “vết đen” trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc.
Những quyết sách gây tranh cãi sau khi lên ngôi
Tư tưởng bảo thủ, trọng lễ trị
Lên ngôi năm 1802, Nguyễn Ánh lấy mô hình Nho giáo Trung Hoa làm nền tảng cai trị.
Chính sách bảo thủ và khép kín khiến Việt Nam tụt hậu về quân sự, kỹ thuật, trong khi thế giới bước vào thời kỳ công nghiệp hóa.
Các sử gia hiện đại cho rằng, tư tưởng “bế quan tỏa cảng” này là một nguyên nhân khiến Việt Nam yếu thế trước thực dân Pháp sau này.
Chính sách thuế khóa và đàn áp
Triều đình Gia Long áp dụng thuế nặng, bắt dân đi phu xây thành, đào kênh, dựng cung điện.
Nhiều cuộc nổi dậy nhỏ nổ ra ở Bắc Bộ và Nam Trung Bộ, phản ánh sự bất mãn sâu sắc trong dân chúng thời đầu triều Nguyễn.
Phá thành Thăng Long, xây Kinh đô Huế
Sau khi thống nhất đất nước, Nguyễn Ánh chọn Phú Xuân (Huế) làm kinh đô mới.
Từ năm 1803, ông cho xây Kinh thành Huế theo kiểu Vauban, với tường dài hơn 10 km, 24 pháo đài và 10 cửa chính.
Năm 1805, triều Nguyễn ra lệnh triệt hạ Hoàng thành Thăng Long, thu nhỏ Bắc Thành, chuyển gạch ngói và vật liệu quý vào Huế để xây dựng cung điện.
Nhiều nhà nghiên cứu coi đây là hành động mang tính biểu tượng chính trị – xóa bỏ di tích của triều Lê, khẳng định Huế là trung tâm quyền lực mới.
Song, nó cũng bị đánh giá là hành động thiếu tôn trọng di sản và lịch sử Bắc Hà.
Nguyễn Ánh và chính sách trả thù nhà Tây Sơn
Sau khi lên ngôi, Nguyễn Ánh tiến hành một cuộc trả thù đẫm máu đối với tàn dư nhà Tây Sơn.
Tàn sát dòng họ Tây Sơn
– Năm 1802, khi chiếm được Phú Xuân, Nguyễn Ánh ra lệnh đào mộ vua Quang Trung (Nguyễn Huệ), phơi xác ngoài chợ, rồi bỏ vào cối giã nát, rắc tro xuống sông.
– Hầu hết con cháu, tướng lĩnh, công thần nhà Tây Sơn đều bị truy sát, xử trảm hoặc lưu đày.
– Theo “Đại Nam thực lục chính biên”, Gia Long “đào mả Tây Sơn, giết ba họ”, coi đó là trả thù cho tổ tiên Nguyễn bị giết trong thời chiến.
– Một số công thần Tây Sơn như Ngô Văn Sở, Phạm Văn Tham, Trần Quang Diệu, Bùi Thị Xuân cùng gia quyến bị xử tử, trong đó Bùi Thị Xuân và con gái bị voi giày chết – một sự kiện được nhắc lại nhiều trong lịch sử Việt Nam.
Chính sách loại trừ tư tưởng Tây Sơn
Sau đó, Gia Long ra lệnh cấm dân chúng nhắc đến triều Tây Sơn, xóa bỏ niên hiệu Quang Trung, đốt hết văn thư, sổ sách liên quan.
Tất cả công trình, bia ký, văn bia của thời Tây Sơn đều bị phá.
Nhiều nhà sử học nhận định đây là một trong những giai đoạn trả thù tàn khốc nhất trong lịch sử Việt Nam, nhằm xóa sạch ảnh hưởng của một triều đại từng được dân ủng hộ rộng rãi.
Đánh giá lịch sử
Từ góc nhìn đạo đức, hành động này bị xem là quá mức, phi nhân đạo, trái với tinh thần “hòa hợp sau chiến tranh”.
Nhưng xét ở khía cạnh chính trị, nó thể hiện nỗi hận thù dòng tộc và nỗi lo củng cố quyền lực của người vừa lên ngôi.
Dẫu vậy, việc “đào mả, giết ba họ” vẫn bị hậu thế lên án như một vết đen lịch sử không thể biện minh.
Di sản và cách nhìn hiện nay
Không thể phủ nhận rằng Nguyễn Ánh có công thống nhất đất nước, đặt nền hành chính quốc gia, xây dựng Kinh thành Huế – công trình được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới.
Tuy nhiên, bên cạnh công lao, các hành động cầu viện ngoại bang, trả thù cực đoan và chính sách bảo thủ khiến hình ảnh của ông mãi là một chủ đề đầy tranh cãi.
Các nhà sử học hiện đại cho rằng cần nhìn Nguyễn Ánh đa chiều: ông vừa là người kiến tạo một triều đại, vừa là bài học sâu sắc về quyền lực và lòng dân.
Bài học lịch sử: Nhìn nhận khách quan để không lặp lại sai lầm
Lịch sử là tấm gương phản chiếu thời đại.
Đánh giá một nhân vật như Nguyễn Ánh cần dựa trên sử liệu, không tô hồng cũng không bôi đen.
Mọi âm mưu “tẩy trắng” hay “thần thánh hóa” đều làm sai lệch nhận thức của người dân về chủ quyền, độc lập và tự tôn dân tộc.
Bài học lớn nhất: Dựa vào ngoại bang để giành quyền lực sẽ luôn mang lại hậu quả khôn lường cho quốc gia; và lòng dân mới là sức mạnh thật sự của một đất nước.
📌 Kết luận
Nguyễn Ánh – Gia Long là nhân vật phức tạp bậc nhất trong lịch sử Việt Nam.
Ông có công thống nhất giang sơn, nhưng cũng mang tội với đồng bào, để lại nhiều vết thương lịch sử khó phai.
Sự thật lịch sử cần được nhắc lại để không phải lên án cá nhân, mà để nhắc nhớ thế hệ hôm nay về giá trị của độc lập, tự chủ và nhân nghĩa.
Vào EBOOK Sóng mới 247 xem thêm những nhân vật lịch sử khác: click tại đây Ebook Sóng Mới 247
Theo dõi Trang (Fanpage) Sóng Mới 247 để cập nhập thêm những bài viết mới nhất: click tại đây Sóng mới 247
Discussion about this post