Nhật Bản đang xem xét xuất khẩu hệ thống tên lửa phòng không tầm trung cho Philippines — dấu mốc quan trọng khi Tokyo chuẩn bị cho phép xuất khẩu vũ khí sát thương lần đầu tiên kể từ khi Hiến pháp hòa bình được ban hành sau Thế chiến II.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi thúc đẩy nới lỏng mạnh mẽ các quy định về chuyển giao thiết bị quốc phòng, đồng thời gia tăng hợp tác an ninh với các đối tác chiến lược tại khu vực.

Tokyo – Manila tăng tốc đàm phán quốc phòng

Theo các nguồn tin ngày 30/11, Nhật Bản và Philippines đã có nhiều cuộc thảo luận không chính thức liên quan đến khả năng xuất khẩu hệ thống tên lửa phòng không đất đối không Loại-03 (Chu-SAM).

Phía Philippines bày tỏ mối quan tâm đặc biệt đến việc sở hữu hệ thống này nhằm tăng cường năng lực phòng thủ trong bối cảnh môi trường an ninh khu vực ngày càng phức tạp.

Dự kiến, Nhật Bản sẽ tiến hành nghiên cứu thực chất về việc xuất khẩu sau khi chính phủ chính thức quyết định bãi bỏ quy định chỉ cho phép chuyển giao thiết bị quốc phòng phục vụ 5 mục đích phi chiến đấu: cứu hộ, vận chuyển, cảnh báo, giám sát và rà phá thủy lôi.

Hệ thống Chu-SAM – “lá chắn” chủ lực của Lực lượng Phòng vệ Nhật Bản

Hệ thống tên lửa Loại-03 (Chu-SAM) hiện là khí tài phòng không tầm trung chủ lực của Lực lượng Phòng vệ Mặt đất Nhật Bản. Chu-SAM có khả năng:

Đánh chặn máy bay chiến đấu
Tiêu diệt tên lửa hành trình
Phát hiện và phản ứng nhanh trước các mục tiêu tốc độ cao

Một phiên bản nâng cấp với năng lực đánh chặn tên lửa đạn đạo và phương tiện lượn siêu thanh đang được phát triển, dự kiến hoàn tất vào năm tài chính 2028.

Quan hệ an ninh Nhật – Philippines ngày càng sâu sắc

Tokyo đang tăng cường hợp tác quốc phòng với Manila thông qua nhiều hình thức, bao gồm:

Thảo luận về việc chuyển giao tàu khu trục đã ngừng biên chế cho Philippines
Mở rộng chương trình hỗ trợ an ninh song phương
Tăng cường hiện diện và tập trận chung trong khu vực

Động thái xuất khẩu tên lửa, nếu được thông qua, sẽ đánh dấu bước tiến mới trong quan hệ an ninh Nhật – Philippines và góp phần định hình lại cấu trúc an ninh châu Á – Thái Bình Dương.

Thay đổi chính sách quốc phòng: Quyết định lịch sử của Nhật Bản

Việc dỡ bỏ giới hạn 5 danh mục thiết bị quốc phòng là một trong các cam kết giữa:

Đảng Dân chủ Tự do (LDP)
Đảng Duy Tân Nhật Bản (JIP)

Đây là nền tảng giúp bà Sanae Takaichi trở thành Thủ tướng vào cuối tháng 10/2025.

Đáng chú ý, thay đổi này không cần sửa luật, mà chỉ đòi hỏi quyết định tại cuộc họp Hội đồng An ninh Quốc gia để sửa đổi hướng dẫn thực thi các nguyên tắc về trang thiết bị quốc phòng. Điều này khiến tiến trình diễn ra nhanh hơn nhưng cũng làm dấy lên:

Quan ngại của công chúng Nhật Bản
Lo sợ Nhật Bản rời xa đường lối chủ nghĩa hòa bình kéo dài nhiều thập kỷ

Xuất khẩu vũ khí – chiến lược mới của Tokyo

Mặc dù Hiến pháp Nhật Bản vẫn từ bỏ chiến tranh, Tokyo đã nới lỏng dần các hạn chế kể từ năm 2014 để:

Củng cố quan hệ an ninh với các nước cùng chí hướng
Thúc đẩy ngành công nghiệp quốc phòng trong nước
Gia tăng vai trò của Nhật Bản trong cấu trúc an ninh khu vực

Năm 2023, Nhật Bản lần đầu tiên xuất khẩu tên lửa đánh chặn Patriot sản xuất nội địa cho Mỹ, mở đường cho các thương vụ vũ khí lớn hơn.

Nếu thỏa thuận với Philippines được thông qua, đây sẽ là bước ngoặt lịch sử, đưa Tokyo trở thành một nhà xuất khẩu vũ khí có ảnh hưởng trong khu vực.