Sự gia tăng giọng điệu cứng rắn của Tổng thống Donald Trump đối với Greenland gần đây không phải là một phát ngôn bộc phát. Thực tế, mong muốn kiểm soát hòn đảo lớn nhất thế giới này đã là một chiến lược xuyên suốt của Washington trong gần 160 năm qua.
Từ lời đe dọa quân sự đến tham vọng địa chính trị
Sau những biến động chính trị liên quan đến Venezuela, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục khiến dư luận quốc tế rúng động khi công khai tuyên bố mong muốn kiểm soát Greenland. Đáng chú ý, lần này Washington không chỉ dừng lại ở đề nghị mua bán mà còn không loại trừ khả năng sử dụng biện pháp quân sự để đạt được mục tiêu.
Theo CNN, những phát ngôn này ngay lập tức vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội từ châu Âu, làm dấy lên lo ngại về sự rạn nứt trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Tuy nhiên, nếu nhìn lại lịch sử, việc Mỹ “để mắt” đến Greenland đã bắt đầu từ giữa thế kỷ XIX.
Ý định khởi nguồn từ thế kỷ XIX
Sự quan tâm của Mỹ đối với vùng đất băng giá này xuất hiện lần đầu vào năm 1867. Ngay sau thương vụ mua lại Alaska từ Nga với giá 7,2 triệu USD, Ngoại trưởng Mỹ William H. Seward đã nhìn thấy tiềm năng mở rộng ảnh hưởng tại Bắc Cực.
Ông Seward cùng các cộng sự đánh giá Greenland sở hữu:
- Vị trí chiến lược: Đường bờ biển dài với nhiều vịnh sâu, lý tưởng cho giao thương và quân sự.
- Tài nguyên dồi dào: Tiềm năng khoáng sản và trữ lượng hải sản khổng lồ.
Dù vậy, kế hoạch mua Greenland và Iceland thời điểm đó chỉ dừng lại ở mức đề xuất nội bộ. Đến năm 1910, một ý tưởng “táo bạo” khác được Đại sứ Mỹ tại Đan Mạch – Maurice Francis Egan đưa ra: Đổi đảo Mindanao (Philippines) lấy Greenland và quần đảo Tây Ấn của Đan Mạch. Thương vụ này cũng không thành do Thế chiến thứ nhất bùng nổ. Cuối cùng, Mỹ chỉ mua được quần đảo Tây Ấn (nay là Quần đảo Virgin) vào năm 1917 với giá 25 triệu USD bằng vàng.
Lời đề nghị 100 triệu USD thời hậu chiến
Bước ngoặt thực sự đến vào Thế chiến thứ hai khi Đức quốc xã chiếm đóng Đan Mạch. Mỹ đã nhanh chóng đảm nhận vai trò bảo hộ Greenland và thiết lập hệ thống căn cứ quân sự tại đây.
Năm 1946, Tổng thống Harry Truman đã đưa ra lời đề nghị chính thức đầu tiên: Mua Greenland với giá 100 triệu USD bằng vàng.
“Washington coi Greenland là yếu tố then chốt cho an ninh quốc gia trong bối cảnh Chiến tranh Lạnh bắt đầu hình thành.” – Trích tài liệu giải mật của Bộ Ngoại giao Mỹ.
Đan Mạch đã thẳng thừng từ chối. Dù không thể sở hữu hòn đảo, Mỹ vẫn duy trì sức ảnh hưởng quân sự đáng kể, tiêu biểu là Căn cứ không gian Pituffik (trước đây là Thule) – trạm gác tiền tiêu quan trọng của Lầu Năm Góc ở Bắc Cực.
Căng thẳng leo thang: “Bằng cách này hay cách khác”
Sau nhiều thập kỷ yên ắng, vấn đề Greenland nóng trở lại dưới thời ông Donald Trump. Năm 2019, ông từng gây sốc khi ví việc mua hòn đảo này như một “thương vụ bất động sản lớn”.
Trở lại Nhà Trắng sau cuộc bầu cử năm 2024, lập trường của ông Trump thậm chí còn cứng rắn hơn. Nhà Trắng khẳng định việc kiểm soát Greenland hiện là ưu tiên an ninh quốc gia hàng đầu.
Những rào cản hiện hữu
Tuy nhiên, tham vọng của Mỹ đang đối mặt với những thực tế chính trị mới:
- Quyền tự trị: Từ năm 1979, Greenland đã giành quyền tự quyết đối với các vấn đề nội bộ. Người dân nơi đây khẳng định họ “không phải để bán”.
- Sự phản đối của Đan Mạch: Copenhagen coi các tuyên bố của Mỹ là sự xâm phạm chủ quyền nghiêm trọng.
- Phản ứng quốc tế: Các đồng minh NATO lo ngại một tiền lệ nguy hiểm nếu Mỹ sử dụng sức mạnh quân sự để thay đổi biên giới tại Bắc Cực.
Việc Mỹ kiên trì theo đuổi Greenland trong gần 160 năm cho thấy giá trị địa chiến lược không thể thay thế của hòn đảo này. Tuy nhiên, với sự cứng rắn hiện tại, tham vọng của Washington có thể trở thành ngòi nổ cho những bất ổn nghiêm trọng trong trật tự quốc tế tương lai.
Discussion about this post