Nhiều người cho rằng nước mía, nước sâm, rau má, trà thảo mộc hay trái cây lạnh là cách giúp cơ thể “giải nhiệt” hiệu quả trong mùa hè. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, không phải thực phẩm nào được truyền miệng là “mát” cũng thực sự có lợi nếu sử dụng sai cách.
Thực phẩm “giải nhiệt” trở thành xu hướng mỗi mùa nắng nóng
Mỗi khi mùa hè đến cùng nền nhiệt tăng cao, hàng loạt lời khuyên về các loại thực phẩm “mát gan”, “thanh lọc cơ thể”, “giải độc”, “giải nhiệt” lại xuất hiện phổ biến. Từ nước mía, nước sâm, trà bí đao, rau má, đậu đen rang đến việc ăn nhiều trái cây lạnh hoặc uống nước đá, nhiều người xem đây là giải pháp chống nóng hiệu quả.
Đặc biệt với trẻ em, nhiều phụ huynh thường tăng cường các món ăn và đồ uống được cho là “mát” với mong muốn giúp con khỏe hơn, ít nổi mụn, giảm nóng trong và tránh mất nước trong thời tiết nắng nóng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhiều quan niệm phổ biến hiện nay chưa hoàn toàn dựa trên cơ sở khoa học. Việc sử dụng thực phẩm theo kinh nghiệm truyền miệng nếu không đúng cách có thể gây tác động ngược đến sức khỏe.
Giải nhiệt không có nghĩa là ăn càng nhiều đồ lạnh càng tốt
Theo giới chuyên môn, cơ thể con người vốn sở hữu cơ chế tự điều hòa thân nhiệt rất hiệu quả. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể sẽ tiết mồ hôi để làm mát và tạo cảm giác khát nhằm thúc đẩy việc bổ sung nước.
Điều này đồng nghĩa với việc “giải nhiệt” đúng nghĩa không phải là ăn thật nhiều đồ lạnh mà là duy trì đủ lượng nước, điện giải và chế độ dinh dưỡng cân bằng để cơ thể hoạt động ổn định trong thời tiết nóng.
Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất hiện nay là uống càng nhiều nước lạnh hoặc nước đá thì càng giúp cơ thể hạ nhiệt tốt hơn.
Thực tế, nước lạnh chỉ mang lại cảm giác mát tức thời chứ không đồng nghĩa với việc cơ thể được làm mát hiệu quả hơn. Khi uống nước quá lạnh, đặc biệt sau khi vận động mạnh hoặc vừa đi ngoài nắng về, các mạch máu ở vùng họng và dạ dày có thể co lại đột ngột, gây đau họng, đau bụng hoặc khó tiêu ở những người nhạy cảm, đặc biệt là trẻ nhỏ.
Ngoài ra, việc cho trẻ ăn kem hoặc sử dụng đồ uống lạnh liên tục trong mùa hè với suy nghĩ “mát cơ thể” cũng không được khuyến khích. Nhiều sản phẩm kem công nghiệp chứa lượng đường, chất béo và phụ gia khá cao. Nếu lạm dụng trong thời gian dài có thể làm tăng nguy cơ sâu răng, tăng cân và giảm cảm giác thèm ăn ở các bữa chính.
Nước mía, nước dừa hay trà thảo mộc không thể thay thế nước lọc
Nước mía từ lâu được xem là thức uống giải nhiệt quen thuộc trong mùa hè nhờ khả năng bổ sung năng lượng nhanh.
Tuy nhiên, loại đồ uống này chứa lượng đường tự nhiên khá cao. Nếu sử dụng quá nhiều, đặc biệt đối với trẻ ít vận động, lượng đường dư thừa có thể làm tăng nguy cơ béo phì và sâu răng.
Ngoài ra, nước mía bán ngoài đường còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ mất vệ sinh từ đá viên, nguồn nước hoặc máy ép không đảm bảo.
Tương tự, nước dừa chứa kali và một số chất điện giải có lợi cho cơ thể, phù hợp khi thời tiết nóng hoặc sau vận động. Tuy nhiên, đây không phải loại nước có thể thay thế hoàn toàn nước lọc.
Nếu uống quá nhiều nước dừa, trẻ có thể gặp tình trạng đầy bụng, khó tiêu hoặc nạp vào cơ thể lượng đường vượt mức cần thiết.
Bên cạnh đó, các loại nước thảo mộc như trà bí đao, rau má, atiso, nước sâm hay đậu đen rang thường được nhiều người xem là “thần dược giải nhiệt”.
Tuy nhiên, nhiều sản phẩm chế biến sẵn hiện nay chứa lượng đường khá cao nhằm tăng hương vị. Điều này không những làm giảm lợi ích sức khỏe mà còn khiến cơ thể nạp thêm năng lượng dư thừa.
Ăn nhiều trái cây ngọt chưa chắc tốt cho sức khỏe
Nhiều người có quan niệm rằng đường từ trái cây là “đường tự nhiên” nên hoàn toàn vô hại.
Tuy nhiên, những loại trái cây như dưa hấu, xoài, nhãn, vải hoặc sầu riêng đều có hàm lượng đường tương đối cao. Nếu ăn quá nhiều trong thời gian ngắn, nguy cơ đầy bụng, tăng cân hoặc tăng đường huyết vẫn có thể xảy ra.
Ngoài ra, không ít phụ huynh thay thế nước lọc bằng nước ép trái cây cho trẻ trong mùa hè. Đây không phải lựa chọn tối ưu bởi quá trình ép thường làm mất phần lớn lượng chất xơ tự nhiên, khiến đường được hấp thu nhanh hơn.
Các chuyên gia dinh dưỡng vẫn khuyến khích trẻ ăn trái cây nguyên quả để tận dụng tối đa nguồn vitamin và chất xơ tự nhiên.
Cách giải nhiệt an toàn và hiệu quả nhất trong mùa hè
Theo khuyến nghị từ các chuyên gia dinh dưỡng, cách giải nhiệt an toàn và hiệu quả nhất vẫn là xây dựng chế độ ăn uống khoa học và cân bằng.
Một số nguyên tắc quan trọng gồm:
- Uống đủ nước mỗi ngày
- Tăng cường rau xanh và trái cây tươi
- Hạn chế nước ngọt có gas, trà sữa và đồ uống nhiều đường
- Ưu tiên các món ăn thanh đạm, dễ tiêu hóa
- Ngủ đủ giấc
- Hạn chế hoạt động ngoài trời trong thời điểm nắng nóng gay gắt
Nhiều thực phẩm được gọi là “giải nhiệt” thực tế vẫn mang lại lợi ích cho sức khỏe nếu sử dụng đúng cách và đúng lượng.
Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc hiểu sai công dụng có thể gây tác dụng ngược, đặc biệt ở trẻ em.
Một cơ thể khỏe mạnh trong mùa hè không đến từ việc ăn thật nhiều đồ “mát”, mà đến từ chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung đủ nước và duy trì lối sống lành mạnh mỗi ngày.
Discussion about this post