Ngày 23 tháng Chạp, nhiều gia đình Việt tất bật chuẩn bị lễ cúng ông Công ông Táo và mang cá chép ra sông, hồ thả. Nghi thức này quen thuộc đến mức chỉ cần nhắc “hai ba tháng Chạp” là ai cũng tự nhớ cần sắm sửa những gì. Nhưng chính vì quá quen, không ít người làm rất nhanh, rất đúng thủ tục, mà chưa chắc đã chạm vào ý nghĩa sâu xa của ngày lễ.
Thả cá mà cá chết ngay sau đó, hoặc thả kèm túi nylon, hộp nhựa khiến môi trường thêm ô nhiễm, thì hành động ấy khó có thể gọi là trọn vẹn thiện lành.
Đừng biến tâm linh thành cuộc mặc cả
Nhìn từ tinh thần Phật pháp, ngày 23 tháng Chạp không chỉ là tiễn Táo quân “lên chầu trời”. Đó còn là dịp để mỗi người dừng lại và soi chiếu chính mình: một năm qua đã sống ra sao, đã đối đãi với gia đình, người thân và chính mình như thế nào, và đâu là điều cần buông bớt để bước sang năm mới nhẹ lòng hơn.
Trong tâm thức dân gian, Táo quân là vị thần chứng giám nếp nhà, nhắc con người sống có đạo nghĩa, có khuôn phép. Vì vậy, cúng ông Công ông Táo không chỉ để cầu phước, mà còn là cách tự nhắc mình sống cho tử tế hơn.
Thực tế, không ít người vô tình biến lễ cúng thành một cuộc so đo: mâm càng lớn càng yên tâm, lễ càng nhiều càng mong được phù hộ. Khi đó, lòng thành dễ trượt sang tâm lý mặc cả – “mình cúng đủ thì mong đời đáp lại như ý”.
Phật giáo không phủ nhận nghi lễ, nhưng luôn nhấn mạnh cái gốc nằm ở tâm. Mâm cúng có thể gọn hơn, nhưng tâm ý cần sáng hơn; có thể không phô trương, nhưng phải chân thành. Cúng Táo quân, nếu hiểu đúng, là dịp nhìn lại mình cho công bằng và tỉnh táo, để biết mình có hiền lành hơn, bớt làm khổ nhau hơn hay chưa.
Thả để cá được sống
Sau lễ cúng, người ta mang cá chép đi thả với hình ảnh “cá chép hóa rồng”, gửi gắm niềm tin vào sự chuyển hóa và may mắn. Đây là một biểu tượng đẹp, và có thể trở thành thiện nghiệp, nếu người làm đặt lòng từ bi vào trong đó.
Đáng tiếc, chính ở khâu thả cá lại xảy ra nhiều hình ảnh phản cảm: cá bị ném từ trên cao xuống, thả ở kênh nước bẩn, cá vừa ra khỏi túi đã lờ đờ, ngáp chết; túi nylon, hộp nhựa bị bỏ lại trên bờ sau khi nghi thức hoàn thành.
Trong giáo lý nhà Phật, lòng từ bi không nằm ở việc ta làm nhiều hay ít, mà ở chỗ ta có thật sự giảm bớt tổn hại cho muôn loài hay không. Thả cá mà cá chết ngay sau đó, hoặc thả kèm rác thải làm ô nhiễm môi trường, thì khó có thể xem là hành động thiện lành trọn vẹn.
Nếu đã thả cá, hãy thả bằng sự nâng niu: nhẹ tay, chọn nơi nước sạch, thả cá từ mép nước, và mang rác về. Bởi thứ được thả đi không chỉ là một con cá, mà còn là thái độ sống của chính mình. Phật pháp nhiều khi không nằm ở lời nói lớn, mà nằm trong những hành động nhỏ nhưng đúng.
Tiễn năm cũ bằng tỉnh thức
Cúng Táo quân và thả cá chép suy cho cùng đều hướng về một tinh thần chung: tiễn năm cũ cho nhẹ. Nhưng “nhẹ” không phải là nhẹ việc, mà là nhẹ lòng. Ta không thể bước vào năm mới với một trái tim còn đầy bực dọc, hơn thua hay áp lực phải làm cho đủ lễ để khỏi lo.
Có những thứ cần dọn trước Tết không nằm ở gian bếp hay phòng khách, mà nằm trong tâm trí: dọn bớt nóng nảy, bớt lời nói làm người thân tổn thương, bớt so sánh và tự gây áp lực. Khi lòng được dọn, nhà tự nhiên cũng ấm hơn.
Ngày 23 tháng Chạp, nếu mỗi người coi nghi thức như một lời nhắc nhở để sống hiền lành và chân thật hơn, thì mâm cúng sẽ không còn là gánh nặng, mà trở thành một dấu mốc đẹp. Khi ấy, việc Táo quân “lên chầu trời” không còn là điều quan trọng nhất. Quan trọng hơn là ta có biết tiễn đi một phần phiền não để đón năm mới bằng tâm thế an ổn hay không.
Bởi sau cùng, một cái Tết bình yên không nằm ở mâm lễ lớn hay nhỏ, mà nằm ở việc trong lòng mỗi người có đủ tỉnh thức để sống tử tế, và đủ nhẹ nhàng để thương nhau nhiều hơn.
Discussion about this post