Trung Quốc siết chặt xuất khẩu đất hiếm — Đòn giáng mạnh vào ngành quốc phòng và chip toàn cầu

Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và công nghệ liên quan, ảnh hưởng nghiêm trọng tới ngành quốc phòng và sản xuất chip toàn cầu. Quy định mới nhấn mạnh yếu tố an ninh quốc gia và “nội hàm Trung Quốc”.

Trung Quốc mở rộng kiểm soát xuất khẩu đất hiếm

Ngày 9/10/2025, Bộ Thương mại Trung Quốc công bố hai thông báo mới (số 61 và 62), siết chặt kiểm soát đối với các nguyên liệu, thiết bị và công nghệ liên quan đến đất hiếm — nhóm vật chất chiến lược dùng trong chip, năng lượng và quốc phòng.

Theo quy định mới:

• Mọi hoạt động xuất khẩu, tinh chế, tái chế và sản xuất nam châm đất hiếm đều cần giấy phép đặc biệt.
• Các mục đích quốc phòng hoặc quân sự bị từ chối cấp phép hoàn toàn.
• Các sản phẩm bán dẫn tiên tiến (chip logic 14nm trở xuống, chip nhớ dung lượng lớn) sẽ bị xét duyệt từng trường hợp cụ thể.
• Nguyên tắc “nội hàm Trung Quốc” cũng được áp dụng — tức là dù sản xuất ở nước ngoài, nếu có thành phần hoặc công nghệ Trung Quốc, vẫn chịu kiểm soát xuất khẩu.

🔹 Tác động nghiêm trọng tới ngành quốc phòng và chip toàn cầu

⚙️ Ngành quốc phòng chịu ảnh hưởng trực tiếp

Đất hiếm là nguyên liệu không thể thay thế trong sản xuất radar, tên lửa, máy bay chiến đấu, và thiết bị dẫn đường.
Khi Trung Quốc siết chặt nguồn cung, các quốc gia như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu sẽ đối mặt với gián đoạn chuỗi cung ứng, chi phí leo thang và chậm tiến độ sản xuất.

“Nếu các biện pháp này kéo dài, chúng có thể làm tê liệt chuỗi sản xuất quốc phòng toàn cầu,” — chuyên gia của CSIS (Mỹ) nhận định.

💻 Ngành bán dẫn đứng trước thách thức chuỗi cung ứng

Các tập đoàn chip hàng đầu như TSMC, Samsung, Intel đều sử dụng hợp kim, nam châm và chất xúc tác chứa đất hiếm trong quy trình sản xuất.
Việc Trung Quốc yêu cầu xét duyệt từng lô xuất khẩu khiến quá trình nhập nguyên liệu trở nên bất định, ảnh hưởng đến giá thành chip và năng suất sản xuất.

🔹 Bắc Kinh dùng “vũ khí kinh tế” đáp trả phương Tây

Việc kiểm soát đất hiếm được xem là đòn phản công chiến lược của Bắc Kinh trong cuộc chiến công nghệ với Mỹ:

• Đòn bẩy thương mại: Đất hiếm là “át chủ bài” giúp Trung Quốc gây sức ép lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
• Bảo vệ an ninh quốc gia: Các nguyên tố đất hiếm được liệt vào danh mục “quân – dân lưỡng dụng”, cần giám sát chặt.
• Khuyến khích nội lực: Chính sách buộc các nước phải tìm nguồn thay thế, giúp Trung Quốc nâng cao năng lực tinh chế trong nước.
• Đáp trả lệnh cấm công nghệ: Sau khi Mỹ và EU siết chip AI và thiết bị bán dẫn, Trung Quốc dùng “đất hiếm” làm công cụ cân bằng.

🔹 Tác động dây chuyền đối với kinh tế và chuỗi cung ứng

Sau thông báo của Bắc Kinh, cổ phiếu các công ty khai thác đất hiếm tại Úc, Mỹ và Việt Nam đồng loạt tăng mạnh, cho thấy thị trường kỳ vọng nguồn cung ngoài Trung Quốc sẽ trở thành xu hướng mới.

🔹 Cơ hội và chiến lược ứng phó cho các quốc gia

🌍 Đa dạng hóa nguồn cung

Các quốc gia như Úc, Việt Nam, Ấn Độ và Canada có tiềm năng lớn trong khai thác đất hiếm. Việc đầu tư vào khai thác – tinh chế – sản xuất nam châm sẽ là hướng đi chiến lược nhằm giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

🔬 Đẩy mạnh công nghệ tái chế

Nghiên cứu tái chế đất hiếm từ rác thải điện tử và sử dụng vật liệu thay thế có thể là chìa khóa đảm bảo nguồn cung bền vững.

🤝 Hợp tác quốc tế

Hình thành liên minh nguồn cung đất hiếm giữa Mỹ – Nhật – EU – Việt Nam giúp duy trì cân bằng năng lượng chiến lược toàn cầu.

Động thái siết chặt xuất khẩu đất hiếm của Trung Quốc cho thấy cuộc chiến công nghệ và tài nguyên chiến lược đang bước vào giai đoạn mới.
Bắc Kinh không chỉ muốn kiểm soát nguyên liệu, mà còn muốn nắm quyền định hình chuỗi giá trị toàn cầu — từ khai thác, chế biến đến công nghệ ứng dụng.

Đối với các quốc gia và doanh nghiệp, chủ động tái cấu trúc chuỗi cung ứng và đầu tư công nghệ thay thế sẽ là chìa khóa duy trì lợi thế trong kỷ nguyên “đất hiếm là dầu mỏ mới”.