Trong mỗi đợt bão lớn hay mưa lũ lịch sử, nhiều người thường thắc mắc:
“Tại sao không điều trực thăng bay đến từng nhà để cứu người?” “Lúc lũ lên cao, lúc người dân cần trực thăng ở đâu?”
Thực tế, cứu hộ bằng trực thăng là một trong những phương án rủi ro cao nhất trong mọi hình thái cứu nạn. Không quân, Bộ đội Biên phòng và lực lượng cứu hộ chỉ sử dụng trực thăng khi các biện pháp mặt đất hoàn toàn bất khả thi.

Dưới đây là lý do trực thăng khó có thể “bay đến từng nhà” hay “vớt từng người” giữa mưa bão, lũ dữ.

1. Điều kiện thời tiết cực xấu khiến trực thăng không thể cất – hạ cánh

Trong bão hoặc lũ lớn, thời tiết hội tụ hàng loạt yếu tố cực nguy hiểm:

• Gió giật cấp 10–14 làm trực thăng mất ổn định, dễ lật hoặc rơi.
• Mưa lớn, mưa đậm, độ che khuất tầm nhìn gần bằng 0 khiến phi công không xác định được vị trí hạ cánh, vật cản, dây điện.
• Mây thấp, không thể giữ độ cao an toàn.
• Nhiễu động mạnh, tạo xoáy khí ngay dưới rotor, gây rung lắc dữ dội.

Trực thăng là phương tiện cực nhạy với gió ngang. Chỉ cần một luồng gió mạnh bất thường trong thời điểm treo máy là có thể gây tai nạn nghiêm trọng.

Vì vậy, khi bão chưa tan hoặc lũ còn lên nhanh, trực thăng thường bị cấm cất cánh theo chuẩn an toàn quốc tế.

2. Nhà dân không có nơi hạ cánh – trực thăng không thể đậu giữa mái tôn, dây điện và vật cản

Để trực thăng cứu hộ hoạt động, cần:

• Bãi đáp rộng tối thiểu 25–40 m
• Không có dây điện, cây cao, anten, mái tôn
• Nền đất hoặc nền bê tông đủ chắc

Nhưng tại khu dân cư Việt Nam, đặc biệt là vùng lũ:

• Nhà san sát nhau, mái tôn, mái ngói rất yếu.
• Dây điện chằng chịt, cột điện thấp.
• Không có khu đất trống để hạ cánh.
• Lũ nước lênh láng đậu ở đâu?

Trực thăng chỉ có thể treo máy (hover) và thả dây để kéo người lên, nhưng thao tác này chỉ an toàn khi có vùng hở đủ rộng, không có vật cản, và thời tiết phải ổn định — điều gần như không xảy ra trong bão lũ lớn.

3. Hiệu ứng cánh quạt cực mạnh có thể gây sập mái, lật xuồng, nguy hiểm cho chính nạn nhân

Cánh quạt trực thăng tạo ra luồng gió downdraft từ 700 – 2.000 kg lực, đủ để:

• Thổi sập mái tôn
• Làm đổ cây nhỏ
• Lật ghe, xuồng cứu hộ
• Cuốn bụi, vật nhọn, tôn thép bay vào người cần cứu

Khi nhà dân đang ngập, mái tôn yếu, nước chảy xiết, trực thăng treo trên cao có thể khiến mọi thứ nguy hiểm hơn nhiều, thậm chí gây thương vong trực tiếp.

Đây là lý do lực lượng cứu hộ chỉ dùng trực thăng khi môi trường xung quanh đủ trống và ổn định.

4. Rủi ro vướng dây điện, vật cản – nguyên nhân tai nạn hàng đầu

Tại Việt Nam, lưới điện chạy dọc mọi con đường: điện lưới, điện hạ thế, cáp viễn thông, internet.
Phi công phải tránh hàng trăm dây chằng chịt trong điều kiện:

• Trời mưa trắng xóa
• Gió giật mạnh
• Tầm nhìn kém
• Địa hình phức tạp

Một sợi dây điện nhỏ cũng đủ gây đứt rotor hoặc rơi trực thăng. Đây là điều mà mọi phi đội cứu hộ đều phải tránh bằng mọi giá.

5. Mỗi chuyến bay chỉ chở được ít người – thời gian cứu hộ kéo dài

Các trực thăng cứu hộ phổ biến tại Việt Nam như Mi-171, EC225, UH-1 chỉ chở được:

• Khi treo máy cứu hộ: 1–2 người/lần kéo dây
• Khi đậu được ở bãi đáp: 10–20 người/chuyến

Nhưng mỗi lần treo máy chỉ kéo được tối đa 1 người vì:

• Phải cân bằng trọng lượng
• Phải đảm bảo dây nâng an toàn
• Thời gian tiếp xúc không quá 30–60 giây

Trong khi đó, một thôn có thể có 500–2.000 người bị cô lập.

Nếu chỉ dựa vào trực thăng, việc cứu từng người sẽ mất hàng chục giờ, thậm chí không thể hoàn thành khi lũ lên nhanh.

6. Nhiên liệu hạn chế – trực thăng phải quay về tiếp dầu liên tục

Thời gian hoạt động trong điều kiện treo máy của trực thăng rất ngắn:

• 40–60 phút tùy loại
• Càng treo máy lâu, càng tốn nhiên liệu
• Đi xa sẽ mất thêm thời gian quay về căn cứ

Vì vậy trực thăng không thể cứ bay liên tục từ điểm này sang điểm khác để “vớt người”.

7. Cứu hộ mặt đất và xuồng chuyên dụng hiệu quả hơn, an toàn hơn

Thực tế, phương án cứu nạn hiệu quả nhất trong lũ gồm:

• Xuồng cao tốc, canoe chuyên dụng
• Thuyền composite chống lật
• Phao cứu sinh, bè phao
• Lực lượng địa phương + quân đội + biên phòng

Những lực lượng này tiếp cận nhanh, trực tiếp, an toàn hơn so với phương án trực thăng vốn rủi ro và tốn nhiều thời gian.

Trực thăng chỉ được dùng trong trường hợp:

• Khu vực bị cô lập hoàn toàn
• Mặt đất không thể tiếp cận
• Có nơi treo cáp hoặc bãi đáp tạm
• Cần vận chuyển người bị thương nặng đến bệnh viện

8. Đã có nhiều tai nạn trực thăng xảy ra trên thế giới khi cứu hộ bão lũ

Các quốc gia như Mỹ, Nhật, Úc, Philippines đều ghi nhận:

• Trực thăng va dây điện
• Mất kiểm soát do gió lớn
• Rotor cuốn vật thể, gây hỏng máy
• Rơi khi treo máy cứu người

Vì vậy quy định an toàn quốc tế cấm trực thăng hoạt động trong vùng bão cấp 8 trở lên.

Trực thăng không phải “phép màu” trong thiên tai

Dù là phương tiện hiện đại và quan trọng, trực thăng không thể:

• Bay trong tâm bão
• Hạ cánh giữa khu dân cư
• Vượt qua gió giật mạnh
• Cứu từng người trên mái nhà ngập nước

Lực lượng cứu hộ phải tuân thủ quy trình an toàn tuyệt đối, tránh mọi rủi ro gây thiệt hại lớn hơn.

Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi “Sao không dùng trực thăng cứu từng nhà?”, điều quan trọng hơn là:

• Cảnh báo sớm
• Sơ tán dân ngay khi lũ chuẩn bị lên
• Bố trí lực lượng tại chỗ
• Xây dựng phương án ứng cứu đa lực lượng