1. Bối cảnh và diễn biến động thái tạm ngừng nhập khẩu

Từ ngày 1/9/2025, Chính phủ Philippines đã ra lệnh tạm dừng nhập khẩu gạo từ Việt Nam trong vòng 60 ngày nhằm bảo vệ nông dân trong nước giữa vụ thu hoạch rộ và giá nội địa giảm mạnh.

Philippines vốn là thị trường xuất khẩu lớn nhất của gạo Việt Nam: trong 7 tháng đầu năm 2025, nước này đã mua 2,44 triệu tấn gạo, chiếm hơn 44% tổng lượng xuất khẩu.

Động thái này đã kéo giá xuất khẩu gạo thơm của Việt Nam xuống mức thấp nhất trong gần 3 năm — chỉ còn khoảng 439 USD/tấn FOB, tương đương mức thấp cuối tháng 9/2022.

2. Phản ứng nhanh và chiến lược điều hành của Việt Nam

a) Khuyến nghị mua tạm trữ lúa
Bộ Công Thương đã đề nghị các doanh nghiệp xuất khẩu tích cực mua tạm trữ lúa gạo cho nông dân, nhằm ngăn chặn bán tháo, ổn định giá và giúp bà con vượt khó giữa đà rớt giá.

b) Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu
Việc phụ thuộc nặng vào Philippines là rủi ro rõ ràng. Do đó, Bộ đã thúc đẩy các doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường mới — như Bangladesh, Trung Quốc, Nam Phi — nhằm phân tán rủi ro và giảm phụ thuộc đơn lẻ.

c) Điều chỉnh sản xuất và theo dõi thị trường
Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cùng Bộ Công Thương đã tích cực theo dõi diễn biến thị trường, cập nhật chính sách và phối hợp với phía Philippines để điều chỉnh kịp thời. Các địa phương cũng được yêu cầu tổng hợp khó khăn, báo cáo để có giải pháp hỗ trợ kịp thời từ trung ương.

d) Nâng cao chất lượng và củng cố thương hiệu gạo Việt
VFA đề xuất đẩy mạnh cải thiện chất lượng, nâng cao quy trình canh tác nhằm giữ giá trị và uy tín thương hiệu gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

3. Hiệu quả bước đầu và khả năng phản hồi từ Philippines

Một số doanh nghiệp lạc quan rằng sau giai đoạn giảm mạnh, giá có thể phục hồi khi bước vào mùa nhu cầu tăng trở lại — đặc biệt từ tháng 10, khi Philippines cần nhập khẩu bổ sung.

Sắc lệnh đình chỉ nhập khẩu chỉ kéo dài 60 ngày, nhưng sẽ được đánh giá lại sau 30 ngày và có thể rút ngắn nếu tình hình chuyển biến tích cực.

4. Tác động thực tế lên nông dân và doanh nghiệp

• Nông dân: Giá lúa OM8, OM18 hiện chỉ còn từ 5.200–5.500 đồng/kg, giảm 1.000–1.500 đồng so với tháng trước, thấp hơn cả cùng kỳ năm ngoái. Nhiều hộ chỉ hòa vốn hoặc lỗ, nhất là những hộ thuê đất.
• Doanh nghiệp: Các công ty xuất khẩu nhỏ gặp khó khăn về vốn lưu động khi hàng hóa chững lại. Do đó, ngoài chính sách mua tạm trữ, cần có các gói tín dụng ưu đãi hoặc khoanh nợ để giảm áp lực.
• Người tiêu dùng trong nước: Giá gạo nội địa có thể ổn định hoặc giảm nhẹ, mang lợi ích ngắn hạn cho người tiêu dùng, nhưng dài hạn nếu nông dân bỏ ruộng, an ninh lương thực có thể bị đe dọa.

5. Bài toán vĩ mô và chiến lược lâu dài

• Giảm phụ thuộc vào một thị trường: Cần tránh lặp lại tình huống như hiện tại khi Philippines chiếm gần nửa lượng xuất khẩu.
• Nâng cao giá trị thay vì cạnh tranh giá: Xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, hữu cơ, truy xuất nguồn gốc để thâm nhập thị trường khó tính.
• Ứng dụng công nghệ và phát triển bền vững: Đáp ứng tiêu chuẩn phát thải thấp, quy trình canh tác xanh để mở rộng sang EU, Nhật Bản, Hàn Quốc.
• Liên kết vùng sản xuất: Tái cơ cấu Đồng bằng sông Cửu Long, phát triển hợp tác xã và chuỗi giá trị khép kín để nâng cao lợi ích cho nông dân.

6. Khía cạnh ngoại giao và chính trị thương mại

Việc Philippines dừng nhập khẩu là quyết định chính trị nội bộ, nhằm bảo vệ nông dân trong nước. Việt Nam đã chọn cách ứng xử mềm dẻo: hỗ trợ nông dân trong nước, đồng thời duy trì đối thoại với Philippines. Điều này giúp bảo vệ quan hệ ASEAN và củng cố hình ảnh Việt Nam là đối tác tin cậy, trách nhiệm.

🎯 Kết luận

Trước cú sốc từ Philippines, Việt Nam đã phản ứng nhanh và hiệu quả:

• Ngắn hạn: ổn định giá, bảo vệ nông dân và doanh nghiệp bằng chính sách mua tạm trữ, đa dạng hóa thị trường.
• Dài hạn: cần tái cơ cấu sản xuất, nâng cao thương hiệu, giảm phụ thuộc và hướng tới phát triển bền vững.

Đây không chỉ là một phép thử ngắn hạn, mà còn là cơ hội để ngành gạo Việt Nam bứt phá, khẳng định vị thế cường quốc gạo trên bản đồ thế giới.