Mặc dù Tổng thống Donald Trump liên tục khẳng định khả năng đưa Mỹ rời khỏi NATO do những bất đồng về hỗ trợ quân sự, nhưng các đạo luật mới và sự phản đối từ lưỡng đảng đang tạo ra một “bức tường” pháp lý không dễ vượt qua.

Lời đe dọa rời bỏ liên minh quân sự lớn nhất thế giới

Trong nhiều năm qua, mối quan hệ giữa Tổng thống Donald Trump và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) luôn trong trạng thái căng thẳng. Đỉnh điểm là sau khi chiến sự tại Iran bùng phát, ông Trump đã gia tăng các chỉ trích gay gắt nhắm vào các đồng minh châu Âu.

Trong hai cuộc phỏng vấn gần đây với Telegraph và Reuters, ông Trump xác nhận đang “chắc chắn” cân nhắc một bước đi mang tính lịch sử: Rút Mỹ hoàn toàn khỏi NATO. Lý do chính được đưa ra là sự thiếu thiện chí của các nước châu Âu trong việc hỗ trợ Mỹ tại chiến sự Iran cũng như bảo vệ eo biển Hormuz – khu vực huyết mạch của ngành năng lượng thế giới.

“Bức tường” pháp lý từ Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng

Dù Tổng thống là người đứng đầu cơ quan hành pháp, việc rút khỏi một liên minh tầm cỡ như NATO không còn là quyết định đơn phương.

Vào năm 2023, Quốc hội Mỹ đã thông qua một đạo luật mang tính phòng ngừa, quy định rằng:

• Việc rút khỏi NATO phải có sự “tư vấn và chấp thuận” của Thượng viện với ít nhất 2/3 số phiếu thuận.
• Hoặc phải thông qua một đạo luật riêng biệt của Quốc hội.

Dự luật này do Thượng nghị sĩ Cộng hòa Marco Rubio và Thượng nghị sĩ Dân chủ Tim Kaine đồng bảo trợ, sau đó chính thức trở thành một phần của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng (NDAA) năm 2024.

Phân tích thực tế: Để đạt được 2/3 số phiếu tại Thượng viện, ngay cả khi toàn bộ nghị sĩ đảng Cộng hòa ủng hộ ông Trump, ông vẫn cần thêm ít nhất 14 phiếu từ đảng Dân chủ – một kịch bản được giới chuyên gia đánh giá là gần như bất khả thi trong bối cảnh chính trị hiện tại.

Những cảnh báo về rủi ro an ninh quốc gia

Thượng nghị sĩ Thom Tillis, thành viên chủ chốt của Nhóm quan sát NATO tại Thượng viện, đã thẳng thắn bác bỏ khả năng thực thi của ông Trump trên đài ABC:

“Tổng thống Mỹ không thể đơn phương rút khỏi NATO. Đó là điều không đúng về mặt thực tế. Tuy nhiên, ông ấy có thể khiến liên minh này tê liệt nếu muốn.”

Ông Tillis nhấn mạnh NATO đã cứu sống nhiều binh sĩ Mỹ và việc cắt đứt quan hệ sẽ gây ra rủi ro cực lớn, đe dọa trực tiếp đến sinh mạng của nhiều người trong tương lai. Ông cũng lên tiếng bảo vệ các đồng minh trước những cáo buộc “hèn nhát” từ phía Nhà Trắng.

Lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện, Chuck Schumer, cũng khẳng định Thượng viện sẽ không để các quyết định “bốc đồng” làm lung lay nền tảng an ninh. Ông đồng thời gửi lời cảm ơn tới Thượng nghị sĩ Rubio vì đã thiết lập “chốt chặn” pháp lý quan trọng này.

Kịch bản chiến tranh pháp lý: Liệu ông Trump có thể lách luật?

Nếu ông Trump vẫn quyết tâm thực hiện ý định, nước Mỹ sẽ rơi vào một cuộc khủng hoảng pháp lý chưa từng có.

1. Quyền hạn của Tổng thống

Theo báo cáo từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội, các tổng thống Mỹ trong 50 năm qua thường có quyền rộng rãi trong việc chấm dứt các hiệp ước quốc tế. Một ý kiến pháp lý từ Bộ Tư pháp năm 2020 cũng ủng hộ quyền này của nhánh hành pháp.

2. Sự ràng buộc của luật mới

Tuy nhiên, chuyên gia luật Curtis A. Bradley (Đại học Chicago) nhận định rằng tình thế hiện nay đã khác. Việc Tổng thống Joe Biden ký ban hành đạo luật năm 2023 đã tạo ra một rào cản pháp lý trực diện.

• Vi phạm luật: Nếu ông Trump rút lui mà không có sự đồng ý của Quốc hội, ông sẽ vi phạm luật liên bang.
• Lập luận vi hiến: Đội ngũ của ông Trump có thể kiện lên tòa án, lập luận rằng đạo luật năm 2023 can thiệp vào quyền đối ngoại của Tổng thống. Nhưng theo Bradley, đây là lập luận “yếu” vì Hiến pháp quy định Quốc hội có vai trò phê chuẩn hiệp ước, đồng nghĩa quyền lực này phải được chia sẻ.

Kết luận

Con đường để Mỹ rời khỏi NATO không chỉ là một quyết định chính trị cá nhân mà là một bài toán pháp lý phức tạp. Với sự ràng buộc của Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng 2024 và sự phản đối mạnh mẽ từ lưỡng đảng, NATO vẫn đang tạm thời “an toàn” trước những biến động từ Nhà Trắng. Tuy nhiên, khả năng về một liên minh “tê liệt” về mặt chức năng vẫn là mối lo ngại thường trực của các đồng minh phương Tây.